БетӀер I
Аслу ва этногенез
Гьоркьохъел чучиял (жиндица абула - жугьур) - Бакъбаккул Кавказалъул чучиял халкъ, Дагъистаналда ва Азарбижаналда гӀумру гьабун ругел, гьанжеги Израилалда ва цогидал улкаязда.
История народа · МугӀрузул жугьутӀал
Къурухъ ягьудилъул тарих
МугӀрул чувутал, яги джууро, ккола Бакъбаккул Кавказалъул чувутазул жамгӀат, жиндирго ираналъулаб джуури мацӀ бугеб. Гьезул тарихиял марказал руго Дагъистаналда ва Азербайжаналда. Гьениб иудаизмалъул динияб гӀадаталъе гӀунтӀула гӀемерал гӀасрабаздасан бугеб кавказалъулаб маданияб тажриба, адабият, музыка ва хъизаналъул рикӀкӀен.
БетӀер II
Тарихияб территория
Тарихиял марказзал - Дербент, Гъубаялда пахъалда бугеб Къизилъулаб Слобода, Нюгди, гьединго МахIачхъалаялъул, Налчикалъул, Сунжаялъул ва цогидал шагьаразул жамгIатал. XX гIасралда Исраилалда, Москваялда, АЦШ-ялда ва цогидал улкаязда кIудиял жамгIатал гIуцIана. Шималияб Кавказалде рихьизари гIадатияб буго: ирс КIудияб Кавказалъул мугъзалъул кIияб рахъалдего бачIуна.
БетӀер III
1813 / 1888
Гюлистаналъул икърар
1813. Гюлистаналъул договор. Договоралда гъункизабула Россиялде Бакъбаккул Кавказалъул цо-цо территориялъул улкаялъул тарихалда цадахъ ругел.
1872. ХӀукукъияб статус. Гьоркьохъел чучиял хӀукукъазда рекъезарула Кавказалъул цогидал жерсиял халкъазда цадахъ.
1888. Этнографияб сурат. Бакъула Илья Анисимовасул «Кавказалъул чучиял-гӀоркьохъел» абураб хӀалтӀи.
БетӀер IV
1923 / 1929
Нальчикалда букварь
1923. Нальчик бугеб алфавит. Камуил Гилядовас гӀуцӀана жамагӀаталъул мацӀалда алфавит, чучиязул хӀарпаздалъун.
1927. Басиялъул центр. Джуури мацӀалда басиялъул хӀалтӀул центр Дагъистаналде буссинабула.
1929. Латин графика. Чучиязул хъвай-хъвагӀиялдаса латинияб алфавиталде буссиназе тӀасабищула.
БетӀер V
1938 / 1942
Кириллицалъул графика
1938. Кирилликиялъул хъвай-хъвагӀи. Латин хъвай-хъвагӀи кирилликаялдалъун хисизабуна.
1940. Фольклоралъул сборник. Хизгил Авшалумова мугӀрулъул ягьудиязул фольклоралъул сборник гӀуцӀана.
1942. Оккупациялъул балагь. Нацистазул оккупациялъ мугӀрулъул ягьудиязул жамгӀатазда чӀвай ва хӀинкъи кьуна.
БетӀер VI
1958 / 1978
Ансамбль «Лезгинка»
1958. «Лезгинка» ансамбль. ГӀуцӀана Дагъистаналъул ансамбль, гьелъул кьучӀлъун ва тӀоцевесев нухмалъулевлъун Танхо Израилов вукӀана.
1978. Авшалумовасул гӀурус мацӀалда басмаялдаса тӀехь. «Къисас-къиса» абураб тӀехь басмаялдаса лӀугьана, гьелъ хъвадарухъанасул проза гӀурус мацӀалъул цӀалухъе лӀугьана.
БетӀер VII
МацӀ ва хъвай-хъвагӀай
Жуури ираниял мацӀазул жанубияб-гӀарбалъулаб гӀаркьелалде уна. Гьеб татиял батӀалъабазда ва гӀажамалда гӀагарлъун буго, амма гьелъул жиндирго цебетӀеялъул тарих, тӀадегӀун ругел хаслъаби ва адабияталъулаб гӀадатал руго. ГӀурус мацӀалда «жуури», «мугӀрул-жуутил» ва гӀелмияб «жуутил-татияб» абурал цӀарал хӀалтӀизарула.
МацӀалда жуутил ва арамиял къадарал бихьула, гӀумруялъул ва маданияталъулаб лексикаялдаго. БатӀи-батӀиял районазда гьелъулгун азарбижаналъул, къумукъалъул ва Кавказалъул цогидал мацӀал хурхана, хадуб гӀурус мацӀалъул асар кӀодо ана. Гьаб гӀемермацӀалъи лъай, базар ва гочиялъул бакӀабизе гьабулаан.
Тарихалда жуутил хъвай хӀалтӀизабулаан; совет заманалда латиналъул ва кириллицаялъул системаби цӀидасан рикӀкӀинарулаан. Адабияталъулаб нормалъул асослъун Дербенталъул сверел лӀугьана. КӀудиял жанразда гьоркьор драматургия, шигӀру, проза ва фольклоралъулал басмаял.
Жакъа гьаб мацӀалъул лъай гьездаго батӀи-батӀиял наслубазда гьоркьоб цоцазда релълъун гьечӀо. Диаспораялда гьоркьоб гьездаго гӀумруялъул рахъалъул гьоркьобккел гӀемерисеб мехалъ гӀурус, иврит яги ингилис мацӀалде ахӀула. Хъизамалъул гьоркьобккелал, кӀудиял чагӀазул хъвай-хъвагӀаял, дарсал ва джуури мацӀалъул цӀиял текстал мацӀ цӀикӀкӀун бугеб гьоркьобккелалъул къагӀида хӀисабалда цӀунун тезе кумек гьабула.
БетӀер VIII
Иманал ва дин
Иудаизм ккола гьоркьохъел чучиязул тарихияб идентичностлъул бакьулъ. ЖамагӀаталъул гӀумру бухьун буго синагогаялда, Торалъул цӀалиялда, чучиязул календаралда ва хъизаналъул гӀадатазда. Дин тӀубаялъул даража батӀи-батӀияб буго гӀадамазда, хъизаназда ва наслубазда гьоркьоб.
Шабат, Песах, Суккот, Пурим ва цогидал праздникал лӀугьуна соналъул ритмлъун. Праздниказе руго жерсиял цӀарал ва хъизаналъул праздник гьабиялъул къагӀидаби. Дин тӀубаялъ гьоркьохъел чучиял цолъизарулаан кӀудияб чучиязул дунялалда цадахъ, гӀемерал росаби цоцаздаса рикӀкӀад рукӀаниги, гӀемер гӀемер хурхен гьабизе захӀмалъулаан.
Кашруталъул къагӀидабаз асар гьабула жерсияб кухнаялда: регионалиял квенал рекъезарулаан квен гьабиялъул ва продуктал цолъизариялъул талабазда. Гьединлъидал, мадугьалзабазда цадахъ квеналъул формаби цоцазда релъаниги, рецептал ва праздникалъул стол цоцаздаго релъун гьечӀо.
XX гӀасруялда дунявияб маданият ва миграция кӀудияб хиса-баси гьабула гьездаса-гӀумруялда. Гьанжесеб жамагӀатазда цӀакъго руго дин тӀубаялъул лъай, жамигӀаталъул проектал ва маданияб цолъи. Гьездаса балагьула ирсалъул батӀи-батӀиял рахъазде - дугӀаялдаса бахъун мацӀалде ва хъизаналъул архивалде.