Անցնել հիմնական բովանդակությանը
Լեռնային հովիտ՝ գետի քարքարոտ հունով, մարգագետնային լանջերով և բարձր լեռնաշղթաներով
← Բոլոր ժողովուրդները

Հյուսիսային Կովկաս · Հյուսիսային Օսիա Ալանիա

Օսեր

Իրոն · Դիգորոն

Օսեր. ալանական ժառանգությունը, իրոնական և դիգորական ավանդույթները, լեզուն, մշակույթը և լեռնային հասարակությունների կյանքը։ Հավատալիքների պատմությունը, քրիստոնեության և իսլամի տարածումը, մանրամասն ժամանակագրությունը նյութերով։
Լեռնային Դիգորիա. բնանկար Ուրուխի վերին հոսանքի մոտիվներով · նկարազարդում

Լեզու

Օսերեն. իրոնական և դիգորական

Ընտանիք

Հնդեվրոպական ընտանիք, արևելաիրանական խումբ

Թվաքանակ

485 646 Ռուսաստանում (2021 թվականի մարդահամար)

Պատմություն

Կենտրոնական Կովկասի ժողովուրդ։ Օսեթներն ապրում են Գլխավոր Կովկասյան լեռնաշղթայի երկու կողմերում, Ռուսաստանի այլ շրջաններում և արտերկրյա համայնքներում։ Նրանց պատմությունը ներառում է իրանական լեզվական ժառանգություն, ալանական անցյալ և դարավոր փոխազդեցություն Կովկասի հարևանների հետ։ Էթնիկ պատկանելությունը ինքնաբերաբար չի համընկնում քաղաքացիության կամ բնակության վայրի հետ։
Ալանական ժառանգություն։ Օսեթերենը շարունակում է ալանական լեզվական ավանդույթը։ Միևնույն ժամանակ միջնադարյան Ալանիան ժամանակակից ժողովրդի կամ պետության ճշգրիտ պատճենը չէր. նրա բնակչությունը, քաղաքական սահմաններն ու մշակութային կապերը փոխվում էին։ Առանձին հնագիտական համալիրների ծագումը մնում է ուսումնասիրության առարկա։
Վաղ ալաններ։ III և V դարերի հնագիտական նյութերը ցույց են տալիս ալանական մշակույթի ձևավորումը Կենտրոնական Նախակովկասում և նրա կապերը սարմատական աշխարհի հետ։ Դամբարանը, զարդի տեսակը կամ թաղման ծեսն ինքնին յուրաքանչյուր թաղվածի էթնիկ պատկանելության անձնագիր չէ։
Միջնադարյան կապեր։ Ալանիան փոխազդում էր Բյուզանդիայի, Աբխազական թագավորության, Վրաստանի և տափաստանային հարևանների հետ։ Քրիստոնեական առաքելությունները, դիվանագիտությունը և տաճարների կառուցումը դարձան նրա պատմության կարևոր բաղադրիչներ։ Պատրիարք Նիկողայոս Միստիկոսի նամակները այդ կապերի մասին գրավոր նյութերից են։
XIII և XIV դարերի արշավանքներ։ Մոնղոլական արշավանքները և հետագա պատերազմները, ներառյալ Թիմուրի 1395 թվականի արշավանքը, ավերեցին ալանական քաղաքական կենտրոնները և փոխեցին բնակեցումը։ Բնակչության մի մասը հեռացավ լեռնային շրջաններ, մյուս խմբերը հայտնվեցին Կովկասից հեռու, այդ թվում՝ Յուան կայսրության ծառայության մեջ։
Լեռնային կիրճերի հասարակություններ։ Ալագիրի, Կուրտատի, Տագաուրի և Դիգորի հասարակությունները միավորում էին բնակավայրեր՝ սեփական քաղաքական և սոցիալական հարաբերություններով։ Ազգակցական միավորումները և գյուղական համայնքները կազմում էին կազմակերպության տարբեր մակարդակներ։ Միասնական անփոփոխ «ցեղային համակարգի» պայմանական պատկերացումն այստեղ բավարար չէ։
Հարաբերությունները Ռուսական կայսրության հետ։ XVIII դարում օսեթ ներկայացուցիչների բանակցությունները և խնդրագրերը կապվում էին անվտանգության, առևտրի և վերաբնակեցման հետ։ 1774 թվականը այդ հարաբերությունների ընդունված պատմական հանգրվանն է, սակայն տարբեր հասարակությունների ընդգրկումը վարչական համակարգում երկարատև գործընթաց էր։
XIX դար։ Լեռներից հարթավայր տեղափոխվելը, նոր ճանապարհները և վարչական հաստատությունները փոխում էին տնտեսությունը և առօրյան։ Զարգանում էին դպրոցական կրթությունը և գրավոր մշակույթը։ Լեռնային բնակավայրը, քաղաքային Վլադիկավկազը և լեռնաշղթայից հարավ գտնվող համայնքներն ունեին կյանքի տարբեր պայմաններ։
XX դար և հիշատակ կորուստների մասին։ Խորհրդային ինքնավարությունները և հասարակական վերափոխումները փոխեցին քաղաքական կարգը և մշակույթը։ 1992 թվականի հակամարտությունը Պրիգորոդնի շրջանում ուղեկցվեց խաղաղ բնակիչների զոհերով, բռնությամբ և բնակչության հարկադիր տեղահանությամբ, հատկապես ինգուշների։ Հակամարտության պատմությունը չի կարելի վերածել ամբողջ ժողովրդի մեղադրանքի։
Բնակչություն և լեզու. Ռուսաստանում 2021 թվականին անցկացված մարդահամարը, որը պաշտոնապես կոչվում է ՄՀ-2020, հաշվառել է 485 646 օսերի։ Սա Ռուսաստանի մարդահամարի արդյունքն է, այլ ոչ թե համաշխարհային թվաքանակը, ոչ էլ հավատացյալների կամ լեզվակիրների թիվը։

Իրոնները, դիգորները և տեղական հասարակությունները

Իրոնական և դիգորական ավանդույթները։ Իրոնները և դիգորները կազմում են երկու հիմնական լեզվական և մշակութային խմբեր։ Դիգորերենն ունի իր գրական նորմը։ Խոսքի և տեղական մշակույթի տարբերությունները չեն նշանակում, որ խմբի ներկայացուցիչները դավանում են մեկ պարտադիր կրոն։ Կիրճային ինքնություններ։ Ալագիրները, կուրտատինները, տագաուրները, տուալները և այլ տեղական անվանումներ կապված են բնակեցման և հասարակությունների պատմության հետ։ Դրանք չի կարելի առանց բացատրության շարել մեկ շարքում. բարբառը, կիրճային հասարակությունը և ազգանվան միավորումը տարբեր բաներ են նշանակում։ Ազգակցություն և ազգանուն։ Մըգգագը, ընտանեկան ճյուղը և ազգանվան եղբայրությունը արտացոլում են ազգակցական կապերի տարբեր մակարդակներ։ Ընդհանուր նախնու մասին ավանդազրույցը ընտանեկան հիշողության նյութ է, սակայն պատմական ծագումնաբանության համար պահանջում է փաստաթղթերի հետ համադրում։

Լեզու

Օսեթերենը պատկանում է հնդեվրոպական ընտանիքի արևելաիրանական լեզուներին։ Նրա իրանական հիմքը պահպանվում է կովկասյան լեզուների հետ բազմաթիվ շփումների պայմաններում։ Կովկասում ապրելը նրան ծագումնաբանորեն նախական, ադըղեական կամ քարթվելական լեզու չի դարձնում։
Երկու հիմնական բարբառները՝ իրոնականը և դիգորականը, տարբերվում են հնչողությամբ, բառապաշարով և քերականությամբ։ Իրոնական հիմքի վրա ձևավորվել է գրական օսեթերենը. դիգորականն ունի սեփական գրական նորմ։ Կուդարո-Ջավայի խոսքը հետազոտողների մեծամասնությունը վերագրում է իրոնականին, թեև գոյություն ունեն նաև այլ դասակարգումներ։
Գրավոր ավանդույթը ձևավորվել է եկեղեցական թարգմանությունների, քերականությունների և դասագրքերի միջոցով։ 1798 թվականին տպագրվել է օսեթերեն կատեխիզիսը։ 1844 թվականին լույս է տեսել Ա. Մ. Շյոգրենի քերականությունը համառոտ բառարանով, որը դարձավ լեզվի գիտական նկարագրության կարևոր հանգրվան։
XX դարում օգտագործվել են տարբեր գրաֆիկական հիմքեր։ Հյուսիսային Օսիայում ժամանակակից օսեթական այբուբենը հիմնված է կիրիլիցայի վրա և ներառում է æ տառը։ Հարավային Օսիայի օսեթերեն տեքստերը 1938–1954 թվականներին տպագրվել են վրացական գրով։
Վ. Ի. Աբաևի պատմա-ստուգաբանական բառարանը հնարավորություն է տալիս հետևելու բառերի պատմությանը և լեզվական շփումներին։ Լեզվաբանության ինստիտուտի թվային հրատարակությունը հասանելի է դարձնում բառարանային նյութերը. առանձին բառի ստուգաբանությունը հավասարազոր չէ ամբողջ ժողովրդի ծագման ապացույցին։

Հավատը և կրոնների պատմությունը

Հավատալիքների հնագույն շերտեր։ Ավանդական մշակույթում միահյուսվում են իրանական ժառանգությունը և կովկասյան կապերը։ Երկրագործությունը, անասնապահությունը, ազգակցական հիշողությունը և սրբազան տարածության մասին պատկերացումները ձևավորել են տարբեր ծեսեր։ Ուշ գրառումները թույլ չեն տալիս վերականգնել բոլոր հին ալանների միասնական անփոփոխ կրոնը։ Խուիցաուն և հարգված հովանավորները։ Աղոթքի ավանդույթում նշանակալի են Խուիցաուն, Ուաստիրջին, Ուացիլլան, Ֆալվարան և այլ սրբազան կերպարներ։ Նրանց գործառույթներն ու մեկնաբանությունները տարբերվում են։ Ուաստիրջի անվան պատմական կապը սուրբ Գևորգի հետ կարևոր է, սակայն չի սպառում նրա մասին ժողովրդական բոլոր պատկերացումները։ Քրիստոնեության ընդունումը։ Ալանիայի քրիստոնեական հաստատությունների ձևավորումը կապված է բյուզանդական առաքելության և X դարի սկզբին հարևան Աբխազական թագավորության աջակցության հետ։ Առանձին նամակների և իրադարձությունների թվագրությունը քննարկվում է. ուսումնասիրություններում հանդիպում են 916–917 և 922 թվականները։ Մեկ տարին ամբողջ բնակչության ակնթարթային դարձի թվականը չէ։ Տաճարները և դարձի անհավասար խորությունը։ Եկեղեցական շինարարությունը և աթոռը վկայում են քրիստոնեության ամուր ներկայության մասին։ Գրավոր վկայությունները միաժամանակ արձանագրում են տեղական սովորույթների պահպանումը։ Տիրակալի մկրտությունը, թեմի գոյությունը և գյուղական բնակչության առօրյա հավատը տարբեր հարցեր են։ Միջնադարյան Ալանիայի անկումից հետո։ Ռազմական ցնցումները թուլացրին նախկին հաստատությունները, սակայն քրիստոնեական անունները, տոները և ծիսական տարրերը չվերացան։ Դրանք շարունակեցին ապրել տեղական պաշտամունքների կողքին։ Վրացական եկեղեցական միջավայրի հետ հետագա կապերը և նոր առաքելությունները ազդեցին այս ավանդույթի վրա։ XVIII և XIX դարերի առաքելությունները։ Օսական հոգևոր հանձնաժողովը, քահանաների գործունեությունը, թարգմանությունները և դպրոցները նպաստեցին ուղղափառ պրակտիկայի և գրավոր կրթության տարածմանը։ Առաքելությունը զարգացավ ռուսական ներկայության ուժեղացման պայմաններում, ուստի նրա կրոնական, կրթական և քաղաքական կողմերը կապված են։ Ինչպես տարածվեց իսլամը XVII և XVIII դարերից նշանակալի ուղի դարձան հարևան Կաբարդայի հետ կապերը, ներառյալ ազնվականության հարաբերությունները և ազգակցական շփումները։ XIX դարում իսլամական պրակտիկան ամրապնդվեց համայնքների մի մասում։ Գործընթացը չընդգրկեց բոլոր օսերին և խստորեն չհամընկավ մեկ բարբառի սահմանների հետ։ Մուսուլմանական համայնքները։ Օս մուսուլմանները հիմնականում պատկանում են սուննի ավանդույթին։ Պատմականորեն իսլամը հատկապես նկատելի է Դիգորիայի մի մասում և մի շարք այլ օսական հասարակություններում։ «Բոլոր դիգորցիները մուսուլման են, բոլոր իրոնցիները՝ քրիստոնյա» բանաձևը սխալ է նկարագրում իրական բազմազանությունը։ Կուիվդը, ձուարները և սրբավայրերը։ Աղոթքի խնջույքը՝ կուիվդը, ձուարների հարգումը և ընդհանուր տոները կրոնական պրակտիկան միավորում են հասարակական կյանքի հետ։ Սրբավայրը կարող է ունենալ գյուղական, կիրճային կամ ավելի լայն նշանակություն։ Նրա ժամանակակից շենքը պարտադիր չէ, որ անփոփոխ պահպանված լինի միջնադարից։ Խորհրդային ժամանակաշրջանը։ Հակակրոնական քաղաքականությունը սահմանափակում էր կրոնական հաստատությունների հրապարակային գործունեությունը։ Ընտանեկան և հասարակական ծեսերը, սակայն, պահպանվեցին և վերաիմաստավորվեցին։ Աշխարհիկ մշակույթի զարգացումը չէր նշանակում հավատից հավասարաչափ հրաժարում բոլոր ընտանիքներում։ Ժամանակակից բազմազանությունը։ Օսերը կարող են իրենց սահմանել որպես ուղղափառ, մուսուլման, ավանդական հավատքի հետևորդ կամ աշխարհիկ մարդ։ Ոմանք եկեղեցական պատկանելությունը զուգակցում են ավանդական ծեսերի հետ։ Ավանդական հավատքի անվանումները և սահմանները ներքին քննարկման և գիտական ուսումնասիրության առարկա են։ Ինչպես կարդալ կրոնական պատմությունը։ «Հեթանոսություն», «միաստվածություն», «սինկրետիզմ» և «ժողովրդական կրոն» անվանումները արտացոլում են տարբեր հետազոտական և դավանական մոտեցումներ։ Դրանցից ոչ մեկն այստեղ պարտադրված չէ որպես բոլոր օսերի պարտադիր ինքնորոշում։ Տեղական հարցումը չի փոխարինում ամբողջ ժողովրդի վիճակագրությանը։

Ստուգվող տվյալներ

Լեզու

  • Օսեթերենը հնդեվրոպական ընտանիքի արևելաիրանական լեզու է։
  • Իրոնական և դիգորականը տարբերվում են. դիգորականն ունի գրական նորմ։

Բնակեցում և թվաքանակ

  • Ռուսաստանում 2021 թվականի մարդահամարը հաշվել է 485 646 օսեթի։

Մշակույթ և կենցաղ

  • Կոստա Խետագուրովի «Իրոն ֆանդիր» ժողովածուն առաջին անգամ լույս է տեսել 1899 թվականին։
  • Տարազը վավերագրվում է առարկայական հավաքածուներով և դաշտային արշավախմբերով։

Պատմություն

  • Ալանիայի քրիստոնեացման առանձին դեպքերի թվագրումը X դարի սկզբին քննարկվում է հետազոտողների կողմից։
  • Ռեկոմի շենքը վերստեղծվել է 1995 թվականի հրդեհից հետո։

Մանրամասն ժամանակագրություն

  1. III–V դարեր

    Կենտրոնական Նախակովկասի ալանական մշակույթը
    Թաղման հուշարձանները ուսումնասիրվում են մարդաբանական և լեզվաբանական տվյալների հետ միասին։
  2. Վաղ միջնադար

    Հյուսիսկովկասյան Ալանիայի զարգացումը
    Քաղաքական կապերը և մշակութային միջավայրը փոխվում էին. միջնադարյան բնակչությանը չի կարելի նկարագրել մեկ ժամանակակից էթնիկ սխեմայով։
  3. X դարի սկիզբը

    Քրիստոնեական առաքելությունը և ալանական աթոռը
    Նիկողայոս Միստիկոսի նամակները վկայում են Բյուզանդիայի և աբխազ իշխանների մասնակցության մասին։
  4. 916–917 կամ մոտ 922 թվական

    Քրիստոնեացման քննարկվող թվագրումը
    Թվականները կախված են գրավոր նյութերի վերակառուցումից։ Դրանք չեն նշանակում բոլոր ալանների միաժամանակյա դարձը։
  5. X–XIII դարեր

    Տաճարների շինարարությունը և կրոնական կապերը
    Քրիստոնեական ինստիտուտները փոխազդում էին տեղական ծիսական մշակույթի հետ։
  6. 1238–1239 թվականներ

    Ալանիայի մոնղոլական նվաճումը
    Քաղաքական կենտրոնների ավերումն ուղեկցվում էր բնակչության կորուստներով և տեղաշարժերով։
  7. XIII–XIV դարեր

    Ալանները Յուան կայսրության ծառայության մեջ
    Ալանական միջավայրից եկածների մի մասը հայտնվեց Չինաստանում. նրանց պատմությունը լուսաբանվում է արևելյան ժամանակագրություններում։
  8. 1395 թվական

    Թիմուրի արշավանքը
    Նոր ռազմական աղետը փոխեց վերապրած համայնքների բնակեցումն ու դիրքը։
  9. Ուշ միջնադար

    Լեռնային կիրճերի հասարակությունները
    Կիրճային միավորումները և գյուղական համայնքները զարգանում էին նոր պայմաններում։
  10. XVII–XVIII դարեր

    Իսլամի տարածումը Կաբարդայի միջոցով
    Հարևանական և ազգակցական կապերը նպաստեցին մուսուլմանական համայնքների առաջացմանը։
  11. 1740-ական թվականներ

    Օսական հոգևոր հանձնաժողովը
    Միսիոներական գործունեությունն ուղեկցվում էր տեղեկությունների հավաքմամբ և ռուս-օսական կապերի զարգացմամբ։
  12. 1774 թվական

    Օսական ներկայացուցիչների բանակցությունները ռուսական իշխանության հետ
    Մոզդոկյան պայմանավորվածությունները դարձան կարևոր հանգրվան. հասարակությունների վարչական ընդգրկումը մնաց երկարատև։
  13. 1784 թվական

    Վլադիկավկազ ամրոցի հիմնադրումը
    Կովկասով անցնող ուղիների վրա գտնվող նոր կենտրոնը հետագայում դարձավ Հյուսիսային Օսիայի խոշորագույն քաղաքը։
  14. 1798 թվական

    Առաջին տպագիր օսական գիրքը
    Կատեխիզիսը դարձավ օսական տպագիր տեքստի վաղ հուշարձան։
  15. XIX դարի առաջին կես

    Միսիոներական դպրոցները և թարգմանությունները
    Եկեղեցական կրթությունը մասնակցում էր գրագիտության և գրավոր մշակույթի զարգացմանը։
  16. 1844 թվական

    Ա. Մ. Շյոգրենի քերականությունը
    Սանկտ Պետերբուրգում հրատարակվել է լեզվի գիտական նկարագրությունը՝ համառոտ բառարանով։
  17. 19-րդ դար

    Լեռներից վերաբնակեցումը և տնտեսության փոփոխությունը
    Հարթավայրի յուրացումը և նոր վարչական հարաբերությունները վերափոխում էին առօրյա կյանքը։
  18. 1881–1887 թվականներ

    Վսևոլոդ Միլլերի «Օսական էտյուդները»
    Դաշտային գրառումները, լեզուն և հավատալիքները դարձան համակարգված գիտական ուսումնասիրության առարկա։
  19. 1883 թվական

    Պատմական դիմանկար ավանդական հագուստով
    Այս թվականով է նշված Wikimedia Commons-ի նկարագրության մեջ Ժուկաևա աղջկա լուսանկարը։ Հեղինակը պարզված չէ։
  20. 1899 թվական

    «Իրոն ֆանդիր»-ի առաջին հրատարակությունը
    Կոստա Խետագուրովի ժողովածուն դարձավ օսական գրականության կարևոր հանգրվան։
  21. 1906–1907 թվականներ

    Զ. Պ. Վալաևի հավաքչական աշխատանքը
    Հագուստի, սպասքի և արհեստի առարկաները մուտք գործեցին ազգագրական թանգարանային հավաքածու։
  22. 1922 թվական

    Հարավային Օսիայի ինքնավար մարզի կազմավորումը
    Լեռնաշղթայից հարավ խորհրդային վարչական ձևավորումը տեղի ունեցավ Վրացական ԽՍՀ-ի կազմում։
  23. 1924 թվական

    Հյուսիսային Օսիայի ինքնավար մարզի կազմավորումը
    Առաջացավ հյուսիսօսական ինքնավարությունը. նրա կարգավիճակը հետագայում փոխվեց։
  24. 1920-ական և 1930-ական թվականներ

    Գրային համակարգերի միջև անցումները
    Կրթությունն ու հրատարակչական գործունեությունն ուղեկցվում էին գրության բարեփոխումներով։
  25. 1936 թվական

    Հյուսիսային Օսիայի ԻԽՍՀ
    Ինքնավար մարզը վերափոխվեց ինքնավար հանրապետության։
  26. 1938–1954 թվականներ

    Վրացական գրային համակարգը Հարավային Օսիայում
    Հարավում օգտագործվել է վրացական այբուբենը. ավելի ուշ վերականգնվել է կիրիլյան հիմքը։
  27. 1939 թվական

    Գեղարվեստական թանգարանի ստեղծումը
    Վլադիկավկազի Հանրապետական պատկերասրահը հիմք դրեց ժամանակակից թանգարանին։
  28. 1941–1945 թվականներ

    Հայրենական մեծ պատերազմ
    Ռազմական փորձը, կորուստները և թիկունքային աշխատանքը մտան ընտանեկան և հասարակական հիշողության մեջ։
  29. 1958–1989 թվականներ

    Վասիլի Աբաևի բառարանը
    Լույս են տեսել օսերենի պատմա-ստուգաբանական բառարանի հիմնական հատորները։
  30. 1970 թվական

    Ե. Ն. Ստուդենեցկայայի ազգագրական արշավախումբը
    Փաստագրվել են հագուստը, թանգարանային առարկաները և դաշտային տվյալները։
  31. 1971 թվական

    Թանգարանին շնորհվել է Մախարբեկ Տուգանովի անունը
    Անվանումն ամրապնդեց հաստատության կապը օսական արվեստի պատմության հետ։
  32. 1980-ականների վերջ և 1990-ական թվականներ

    Նոր կրոնական և մշակութային նախաձեռնություններ
    Ավանդական հավատքը և հասարակական ծեսերը դարձան բաց քննարկումների առարկա։
  33. 1992 թվական

    Օսական-ինգուշական հակամարտությունը
    Պրիգորոդնի շրջանում բռնությունը հանգեցրեց քաղաքացիական զոհերի և զանգվածային հարկադիր տեղահանության։
  34. 1994 թվականի նոյեմբերի 12

    Հյուսիսային Օսիայի սահմանադրությունը
    Ընդունվել է հանրապետության հիմնական օրենքը։ Այս ամսաթիվը օսական պատմության սկիզբը չէ։
  35. 1995 թվական

    Հրդեհը և Ռեկոմի հետագա վերականգնումը
    Սրբավայրի ժամանակակից պատմությունը ներառում է փայտե շենքի կորուստը և վերականգնողական աշխատանքները։
  36. 2004 թվականի սեպտեմբերի 1–3

    Բեսլանի ողբերգությունը
    Թիվ 1 դպրոցի գրավումը ահաբեկիչների կողմից և պատանդների մահը դարձան հասարակական հիշողության ծանր տրավմա։
  37. 2008 թվականի օգոստոս

    Պատերազմը և բնակչության տեղահանությունը
    Ռազմական գործողությունները և դրանց հաջորդած բռնությունը Հարավային Օսիայում և հարակից շրջաններում ազդեցին տարբեր ազգությունների խաղաղ բնակիչների վրա։
  38. 2012 թվական

    «Օսերը» ակադեմիական մենագրությունը
    «Ժողովուրդներ և մշակույթներ» մատենաշարի հրատարակությունը ամփոփեց պատմության, կենցաղի և մշակույթի ուսումնասիրությունները։
  39. 2021 թվական

    Համառուսաստանյան մարդահամարը
    Ռուսաստանում հաշվառվել է 485 646 օս. արդյունքները հրապարակվել են ՀՄՄ-2020-ի շրջանակում։
  40. 2022 թվական

    Քրիստոնեության ուսումնասիրությունները Հյուսիսային Կովկասում
    ՀՍԳՀԻ-ի ժողովածուն քննարկում է պատմությունը, գրավոր վկայությունները և ժամանակակից կրոնական կյանքը։

Խոհանոց

  • Օսական կարկանդակներ

    Կարկանդակները պատրաստում են պանրով, մսով, կանաչեղենով և այլ միջուկներով։ Տնային, տոնական և հոգեհանգստյան ուտելիքն ունեն մատուցման տարբեր կանոններ. ժամանակակից ռեստորանային տեսականին նույնական չէ պատմական ծիսական սեղանին։
  • Երեք կարկանդակ և ծեսը

    Մի շարք կենաց ծեսերում մատուցում են երեք կարկանդակ. հոգեհանգստյան խնջույքը տարբերվում է կազմով և սիմվոլիկայով։ Դրանց նշանակության տարածված բացատրությունները չպետք է ներկայացնել որպես միակ անփոփոխ մեկնաբանություն։
  • Կաթնային տնտեսությունը և սեզոնայնությունը

    Պանիրը, կաթնաթթվային մթերքները, հացահատիկային և մսային ուտելիքը կապված են լեռնային անասնապահության և երկրագործության հետ։ Մթերքների հարաբերակցությունը կախված էր բարձրությունից, բարեկեցությունից և տարվա եղանակից։
  • Գարեջուրը ծիսական խնջույքում

    Ավանդական գարեջուրը հիշատակվում է աղոթքի խնջույքների նկարագրություններում։ Նրա ծիսական դերը չի նշանակում, որ բոլոր օսերը նույն կերպ են օգտագործում այն, հատկապես այլ կրոնական նորմեր ունեցող համայնքներում։

Ադաթներ և ավանդույթներ

  • Æգըդաուն և էթիկան

    Æգըդաուն կապում է վարքագծի նորմերը, հարգանքը և հասարակական կարգը։ Իրոնջինադը գիտական նկարագրություններում արտահայտում է օսական էթիկական իդեալը. այն չի կարելի համարել յուրաքանչյուր մարդու բնածին հատկությունների ամբողջություն։
  • Մեծերը և կրտսերները

    Տարիքային էթիկետը կարգավորում է ողջույնը, խոսքը և սեղանի շուրջ վարքագիծը։ Պատմական կանոնները ուսումնասիրվում են իրենց ժամանակի համատեքստում. ժամանակակից ընտանիքը պարտավոր չէ վերարտադրել բոլոր նախկին սահմանափակումները։
  • Ազգակցական միավորումները

    Մըգգագը միավորում է ընտանեկան մի քանի ճյուղեր, որոնք կապված են ընդհանուր ծագման հիշողությամբ։ Նման միավորումները պետք է տարբերել գյուղական համայնքից և լեզվական բարբառից։ Ժամանակակից ազգանվանական հանդիպումները այդ հիշողությունը պահպանելու ձևերից մեկն են։
  • Հյուրընկալություն և փոխօգնություն

    Հյուր ընդունելը և ազգականների ու հարևանների աջակցությունը կարևոր տեղ են զբաղեցնում հաղորդակցության ազգագրության մեջ։ Դրանց կոնկրետ ձևերը փոխվում են բնակավայրերի և ընտանիքի կառուցվածքի հետ միասին։

Հագուստ

Տղամարդու հանդերձանքը ներառում էր վերնաշապիկ, տաբատ, բեշմետ, չերքեզկա, գլխարկ և կոշիկ։ Բուրկան և բաշլիկը պաշտպանում էին վատ եղանակից։ Ընդհանուր կովկասյան տարրերը զուգակցվում էին տեղական առանձնահատկությունների հետ. մեկ չերքեզկայով հնարավոր չէ որոշել պատկերված մարդու ազգությունը։
Կանացի հագուստը, գլխարկները, գոտիները և զարդերը տարբերվում էին ըստ ժամանակի, վայրի և բարեկեցության։ Ե. Ն. Ստուդենեցկայայի 1970 թվականի արշավախումբը թանգարանների և մասնավոր հավաքածուների իրական առարկաները համադրում էր դաշտային գրառումների հետ։ Նման մոտեցումն ավելի հուսալի է, քան առանց թվագրման ընդհանրացված «ազգային տարազը»։
Ստորև զետեղված է պատմական դիմանկար, որը Wikimedia Commons-ում նկարագրված է որպես օս աղջիկ Ժուկաևա ավանդական հագուստով, 1883 թվական։ Լուսանկարի հեղինակը չի հաստատվել. նկարագրության մեջ նշված է Կունստկամերայի նյութը։ Լուսանկարը ցույց է տալիս կոնկրետ տարազ և չի ներկայացնում օսական հագուստի ողջ բազմազանությունը։

Ազգային տարազ

Պարեր

  • Սիմդ

    Զանգվածային պարը գոյություն ունի տարբեր ձևերով և ուղեկցման տարբերակներով։ Արխիվային գրառումները հնարավորություն են տալիս համեմատել տեղական կատարումները, այլ ոչ թե դրանք հանգեցնել մեկ բեմական կոմպոզիցիայի։
  • Պարը և տոնը

    Պարային հաղորդակցությունը տոնական և հարսանեկան մշակույթի մաս էր։ Նրա կանոնները, մասնակիցների կազմը և շարժումները կախված էին կոնկրետ իրավիճակից։
  • Բանահյուսությունը և բեմը

    Մասնագիտական բեմադրությունը վերամշակում է ավանդական նյութը հանդիսատեսի համար։ Նրա տարազը, նկարը և տևողությունը ճշգրիտ գրառում չեն որևէ հին գյուղական պարի։

Երաժշտություն

Ֆæնդըր տերմինը մտնում է տարբեր գործիքների անվանումների մեջ։ Խըսըն-ֆանդըրը լարային աղեղնավոր գործիք է, դալա-ֆանդըրը կապված է կսմիթային ավանդույթի հետ. օսական տավիղը ներկայացնում է կառուցվածքի այլ տիպ։ Դրանք չի կարելի նկարագրել որպես միևնույն գործիք։
Նարտական ասքերը, պատմական և քնարական երգերը միավորում են երաժշտությունը, խոսքը և հավաքական հիշողությունը։ Ֆանդըրի ծագման մասին ասքը էպիկական սյուժե է, այլ ոչ թե գործիքի գյուտի վավերագրական նկարագրություն։
Կոստա Խետագուրովը բանաստեղծությունների ժողովածուն անվանել է «Իրոն ֆæնդըր», «Օսական քնար»։ Սա ազգային մշակույթի հետ կապված գրական պատկեր է. բանաստեղծական ժողովածուն չպետք է շփոթել երաժշտական գործիքների ցանկի հետ։

Արհեստներ

  • Բրդի և կտորի մշակումը

    Թանգարանային հավաքածուները ներառում են բուրդի մշակման գործիքներ, կտորի նմուշներ և հագուստ։ Դրանք վավերագրում են 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի տնային տեխնոլոգիաները։
  • Ասեղնագործությունը, գալունները և լարերը

    Կանացի ձեռագործության նմուշները ցույց են տալիս հագուստի զարդարման և զարդեր պատրաստելու տեխնիկան։ Կարևոր է տարբերել կենցաղում գործածված իրն ու հատուկ պատրաստված վարպետության նմուշը։
  • Քարե շինարարությունը

    Աշտարակները, բնակարանները և դամբարանները կապված են լեռնային բնակավայրերի կառուցվածքի և ընտանեկան հիշողության հետ։ Թվագրումը և նշանակությունը պահանջում են յուրաքանչյուր համալիրի ուսումնասիրություն. գեղատեսիլ տեսքը չի ապացուցում նրա տարիքը։

Հիշարժան վայրեր

  • Դարգավսի նեկրոպոլիսը

    Վերգետնյա և կիսաստորգետնյա դամբարանների համալիրը թաղման ճարտարապետության հուշարձան է։ Այն չի կարելի բացատրել համաճարակի մասին մեկ չհաստատված պատմությամբ։
  • Ռեկոմը Ցեյի կիրճում

    Նշանակալի սրբավայր և հասարակական կրոնական կյանքի վայր։ 1995 թվականի հրդեհից հետո փայտե շենքը վերականգնվել է. ներկայիս տեսքը անխաթար հնագույն կառույց չէ։
  • Հյուսիսային Օսիայի ազգային թանգարանը

    Թանգարանային հավաքածուները օգնում են ուսումնասիրել պատմությունը, հնագիտությունը և ազգագրությունը հաստատված ծագում ունեցող առարկաների միջոցով։
  • Մախարբեկ Տուգանովի անվան գեղարվեստի թանգարանը

    Վլադիկավկազում պահվում է կերպարվեստի հավաքածու, որը կարևոր է օսական գեղարվեստական մշակույթի պատմության համար։
  • Կոստա Խետագուրովի հուշային ժառանգությունը

    Թանգարանային առարկաները և վաղ հրատարակությունները պահպանում են գրողի աշխատանքի և «Օսական քնարի» ի հայտ գալու պատմությունը։

Անուններ

Տղամարդկանց

  • Ալան (օսեթական)
  • Ախսար (օսեթական)
  • Ախսարտագ (օսեթական, նարտյան)
  • Սոսլան (օսեթական, նարտյան)
  • Բատրազ (օսեթական, նարտյան)
  • Ուրուզմագ (օսեթական, նարտյան)
  • Խամից (օսեթական, նարտյան)
  • Ացամազ (օսեթական, նարտյան)

Կանանց

  • Ագունդա (օսեթական, նարտյան)
  • Ձերասսա (օսեթական, նարտյան)
  • Ացիրուխս (օսեթական, նարտյան)
  • Զարինա (օսեթական, իրանական)
  • Ալանա (օսեթական)
  • Զարդիրուխս (օսեթական)

Մարդիկ և մշակութային հիշողությունը

  • Կոստա Խետագուրով

    Բանաստեղծ, նկարիչ և հրապարակախոս, օսական մշակույթի կենտրոնական դեմքերից մեկը։ «Իրոն ֆæնդըրը» առաջին անգամ հրատարակվել է 1899 թվականին և մեծ դեր է խաղացել գրականության զարգացման գործում։
  • Վասիլի Աբաև

    Լեզվաբան և իրանական լեզուների հետազոտող։ Օսերենի նրա պատմա-ստուգաբանական բառարանը դարձել է հիմնարար աշխատություն բառապաշարի պատմության և լեզվական կապերի վերաբերյալ։
  • Նարտական հերոսները

    Սոսլանը, Բատրազը, Ուրուզմագը, Սատանան և այլ կերպարներ պատկանում են էպոսին։ Նրանց մշակութային նշանակությունը չի պահանջում ներկայացնել նրանց կենսագրությունները որպես իրական մարդկանց վավերագրական պատմություն։

Մեդիա

Լուսանկարների պատկերասրահ

Պատկերազարդումները ստեղծվել են պորտալի համար և վավերագրական լուսանկարներ չեն։