Маджалис къуаджэм идокументальнэ сурэт, къушъхьэ къуапэм тету, тыгъэ къэхъугъэм деж, Askhab Dargo, 2023

Ишъхъэрэ Кавказ · Дагъыстан

Къайтагхэр

Хайдакъ · хайдакълан

Къайтагхэр: Хайдакъ итарихыр, къайтагыбзэр ыкIи якъэбэкъухэр, дыщэ IэщIыгъэр, хабзэхэр ыкIи зэрэщыIэхэр. Япэм щыщ динхэр ыкIи ислъам динэр макIэ-макIэу зэхэхьэныр, хэгъэгу зэхэтыкIэ ыкIи шIэныгъэ материалхэр.

Регионхэр:Дагъыстан

Маджалис · Askhab Dargo, 2023 · CC BY-SA 4.0

Бзэ

Къайтагыбзэ (хайдакъыбзэ)

Унагъо

Нахско-дагъыстанэ унагъо · даргинэ Ӏыхьэ

Бэныгъ

Зэхэсхэм ябжыгъэр шъхьэзакъуэу къыгъэнакъым

Тхыдэ

Къайтагърэ къайтагъэхэрэ. Къайтагъ, е Хьайдакъ, Дагъыстаным и историе областыр. Яунейхэм я гъунэгъухэррэ цӀыфэ зэхэтыкӀэррэ зэхъуэкӀыу щытащ; къэралыр и историер зы зэманкӀэ цӀыфэ зэхэтыкӀэм и историем иригъэубыдынкӀэ хъунукъ.

Даргинэ дунейм и щӀыпӀэр. Къайтагъыр нахско-дагъыстанэ унагъом и даргинэ Ӏыхьэм хахьэ. Научнэ тхылъхэм зыкъомырэ бзэу къэгъэлъэгъуэныррэ хьайдакъ диалектым и традиционэ къэгъэлъэгъуэныррэ ягъуэтыр.

Тхьэмадэхэррэ жылагъуэхэрэ. Уцмийм и властыр къуажэ жылагъуэхэм ягъэзащӀэу щытащ. XIII–XIV лӀэщӀыгъуэхэм ахэр, щӀыпӀэ тхьэмадэхэррэ гъунэгъу зэгухьэныгъэхэррэ зэпэщӀэуэныгъэхэмрэ зэхъуэкӀыныгъэхэмрэ яӀэщ.

XVIII лӀэщӀыгъуэм и зэпыщӀэныгъэхэр. Ахьмэд-ханрэ Надир-шахырэ я тхыгъэхэр зэпэщӀэуэныгъэм, унафэщӀыныгъэмрэ пэщӀэувэныгъэмрэ я къуэлъыкӀуэу щытщ. Къайтагъэхэр 1741–1742 илъэсхэм дагъыстанэ жылагъуэхэм я зэгухьэныгъэм хэтащ.

Къэнауэ властыр гъэтӀысхьэныр. 1820 гъэм иянэрым и 26-м Ермолов уцмий лъэпкъым и къэнауэ хабзэхэр яхыныр къигъэлъэгъуащ. А къуэлъыкӀуэ зэхъуэкӀыныгъэхэм унафэщӀыныр зэхъуэкӀащ, ауэ зы махуэкӀэ кӀуэдакъ.

Пчъагъэм и тхылъыр къызэрыщтэн. Росстатым и 2021 гъэм и таблицэм Урысейм 37 къайтагъэ цӀыфэ зэдаӀыгъауэ тхыгъэщ, ахэм 32-р Дагъыстаным щыӀ. Мы строкэр даргинэ категорием хэгъэхьащ, цӀыфэ зэхэтыкӀэ пстэури къызэригъэлъагъуэу щытпэ: зыкъомыр даргинэу ялъытэ.

Бзэм и зэралъхэр къэпщытэныр. РАН-м и БзэщӀэныгъэ институтым и ресурсым къайтагъэ бзэм и зэралъ 40 минэм и гъунэгъу къигъэлъагъуэ. Мыр лингвистикэ пщытэныгъэщ, цӀыфэ пчъагъэм и накъыгъэ пщытэныгъэу щытпэ.

ЗэрыщыIэмрэ жэмэIатхэмрэ

Бгылъэ жэмэIатхэр. Историе тхыгъэхэм Шуркант, Каттаган, Ирчамул, Къара-Къайтаг къыхагъэщыфыкI. ЯхэтыкIэрэ яIэужьыгъуэрэ зэхъокIыу щытащ; район иджырей гъунэхэр историе гъунэ псори къызэрагъэпэщакъым. Ищхъэрэ Къайтаг. Губгъуэмрэ бгы лъапэмрэ зонэм кIуэцI жэмэIатхэр сату Iуэхухэм ягъэпщэнт. Бзэ куэд зэрыщыIэм къыхэкIкIэ уцмий лъэпкъыжьым ищыIэ псори къайтагэу фэщIыпIэ хъуакъым. Къэхъуэжь къуажэхэррэ миграцэрэ. Къайтаг бзэр Къайтаг, Каякент, Дербент районхэм, Дагъыстан къалэхэм, нэгъуэщI регионхэм щыIэ.

Бзэ

Къайтагъыр, хьайдакъ е хьайтакъ жыхьауэ, даргинэ бзэхэм ящыщщ. Литературэ даргинэ бзэм и гъунэгъуныр псэущхьэм, грамматикэмрэ гущыӀэлъэмрэ зэхуэдэу щымытыныр къэзыгъэлъагъуэп.

РАН-м и тхылъым шуркант, каттагнин, ирчамулрэ кӀэхэ-къайтагъ гущыӀэхэр къызэраӀуатэ. КӀэхэ-къайтагъым и кӀуэцӀым зыкъомэ щӀыпӀэ вариантхэр къызэращыщ. «ГущыӀэ»рэ «диалект»ырэ тхылъхэм зэмылӀэужьыгъуэу къагъэсэбэпынкӀэ хъуну.

Къайтагъэ бзэр унагъуэ зэпыщӀэныгъэм щыӀэщ; бзэ зыкъом зиӀэ Маджалисым къумыкъу бзэррэ урыс бзэррэ япӀэрэ мыхьэнэшхуэ яӀэщ. Сабийхэм яригъэщӀэныр унагъуэм, миграцэмрэ бзэ хэкумрэ ятеухуащ.

Urssivar электронэ гущыӀэлъым гущыӀэхэр, грамматикэ формэхэр, мыхьэнэхэррэ диалект вариантхэр къызэраӀуатэ. Зэхэзыгъэува Магомед Магомедов Узлипат Гасановарэ Мурад Гасановрэ я дэӀэпыкъуныгъэкӀэ лэжьэ.

2026 гъэм ииюным и 23-м къыщыкӀыгъэ базар и версиер 5392 статьерэ иӀ. Проектым материалхэр интернетым, PDF-мрэ зэӀуха машином еджэ форматхэмрэ къыдигъэкӀ; базар и зэхэтыкӀэр иджыри къэгъэщӀэрэщ.

Кириллицэ алфавитым и иджырей вариант 2024–2026 илъэсхэм зэхэгъэуващ. Мыр цифрэ дэӀэпыкъуныгъэмрэ стандартизацэмрэ я лэжьыгъэщ; ар еджапӀэм и литературэ нормэ пстэури къэгъэсэбэпыным иригъэщӀэнкӀэ хъунукъ.

Динэрэ динхэм я тхыдэрэ

Иджырей хабзэр. Дин зиӀэ къайтагъэхэр суннит исламым иригъэлъэгъуащ. ЦӀыфэм и дин пщытэныгъэррэ дин зэригъэлъэгъуэныррэ цӀыфэ зэхэтыкӀэмкӀэ къызэрагъэлъэгъуэп. Ижь динхэм ятеухуауэ щыӀэр. Алимова дыгъэм, мазэм, жыгхэмрэ унагъуэ блэмрэ я гъэлъэгъуэныр кӀэух этнографие материалхэмкӀэ къызэриӀуатэ. Мыр реконструкцэщ, ижь катехизис пстэури щытпэ. Христианствэр регион контекстым. Гъунэгъу унейхэм ятеухуа курыт лӀэщӀыгъуэ тхыгъэхэр дин зыкъом зиӀэныр къагъэлъагъу. Ахэр къайтагъэ пстэури зы зэманкӀэ христианствэм хагъэхьауэ къэгъэлъэгъуэныгъэу къэгъэсэбэпынкӀэ хъунукъ. VII–VIII лӀэщӀыгъуэхэр. Араб походхэмрэ Дербентым щызэрыщыӀэныгъэмрэ исламым Къайтагъым щызэрыхэхьэным и шӀыкӀэхэр къызэригъэуващ. ЗауэмкӀэ щӀэгъэхьэныр, муслъымэн властым и къыщыхьэныррэ цӀыфэхэм я дин зэхъуэкӀыныррэ зэмылӀэужьыгъуэ процессхэщ. X лӀэщӀыгъуэм и тхыгъэр. Ал-Масуди Хьайдакъым и тхьэмадэр муслъымэну еджэ. Историкхэр Хьайдакърэ Джиданрэ я цӀэхэр зэращыгъуэныр ягугъу; тхьэмадэм итеухуа свидетельствэм цӀыфэ пстэури зы дин зэриӀэр къигъэлъагъуэп. ЩӀыпӀэ хроникэхэр. Материалхэм Таифым къыкӀуэцӀыхьахэр, Баршым и гъунэгъу мэщытыррэ Урчамулым ирипэщӀэувэныгъэхэррэ ятеухуауэ къагъэӀуатэ. Мы сюжетхэм я махуэхэррэ жанрыррэ критикэу зэрапщытэн хуейщ, пэжыпӀэкӀэ ягъэзэщӀэнкӀэ хъунукъ. Зэман зэхуэмыдэу дин зэхъуэкӀыныр. Хроникэхэм муслъымэн жылагъуэхэррэ динэщӀэ бгылъэ жылагъуэхэррэ зэхагъэкӀ. Ислам зэрыхэхьэныр щӀыпӀэкӀэ, политикэ зэпыщӀэныгъэхэмрэ жылагъуэ зэпыщӀэныгъэхэмрэ кӀэлъыкӀуэу кӀуащ. Мэщытрэ къадийрэ. Мэщытхэр зэрыщыгъэуваныррэ тхьэмадэхэм я лэжьыгъэррэ исламым жылагъуэ унафэщӀыныгъэм хагъэхьащ. ГущыӀэ зэригъэӀуэным кӀэлъыкӀуэу зауэ Ӏэмэлхэррэ хабзэ Ӏэмэлхэррэ щытащ. Тхыдэхэр свидетельствэу. Къалэ-Къурейшым и тхьэмадэхэм я хьэдэщым и стелэхэм араб дуӀахэррэ КъурӀаным и аятхэррэ ят. Къэгъэучыгъэ памятникхэр XIV лӀэщӀыгъуэм–1803/04 гъэм нэс яубыдэу, куэдрэ муслъымэн хабзэр къызэрагъэлъагъу. ТхьэлъэӀу щӀыпӀэхэр. Этнографхэм къызэрахьэщджэгухэм яхьэщыгъэ, къурбан щыгъуэхэр ыкӀи лым и зэхэгъэкӀыныр. Мы Ӏэмэлхэр зэман ыкӀи къуаджэм къызэрыщыту къэгъэлъэгъуэн хуейщ. ХъумакӀуэхэр ыкӀи жынхэм теухуа хъыбархэр. Тхыгъэжьхэм жынхэр, шайтӀанхэр ыкӀи унэ жынхэр щызэхохьэ. Дэлъхуэхэм щӀыпӀэм и гупсысэхэр муслъым тхыгъэхэмкӀэ зэхагъэкӀыу щытащ. Рамазан ыкӀи къурбан. Тхыдэм и гъэлъэгъуэным мафӀэм и кӀэух махуэр ыкӀи Къурбан-бэӀрэм къыхигъэкӀащ. Ябэ мазэм и календарыр гъэм и губгъуэ джэгухэм щыщкъым. Совет зэманыр. Дагъыстэным диным и ӀуэхущӀапӀэхэр щызэщӀыгъуэным еджэныр ыкӀи цӀыхухэм я Ӏэмэлыр зэрихъуэкӀыу щытащ. Динэр унэм ыкӀи къуаджэм и хъыбарымкӀэ къэнэжыфыну щытащ. Динэм и къэӀэтыжыныр. XX лӀэщӀыгъуэм и кӀэм щыкӀэдзауэ жэмэӀэтхэм я гъащӀэр ыкӀи еджэныр зэхэуващ. Бобровников и Дагъыстэн псомкӀи иджыри зэхэгъэкӀыныр къэгъэлъэгъуащ, хабзэм теухуа зэхьэзэхуэхэри; ар къайтагъхэм я ищӀэныгъэм и тхыпкъылъэкъым.

Къэпщынэу щыт щIэныгъэхэр

Бзэ

Къайтагъыр даргинэ бзэхэм яджыщыгъэ классификацэхэм ащыщ.
Urssivar базар 2026 гъэм ииюным и 23-м къыщыкӀыгъэу 5392 статьерэ иӀ.

Зэхэсынырэ бжыгъэрэ

Зэхьэзыра пчъагъэм и строкэр къайтагъэ цӀыфэ зэхэтыкӀэ пстэури къэзыгъэлъагъуэу щытпэ.

Культурэри гъащIэри

XIX лӀэщӀыгъуэм и дыщэ пхъэщхьэмахуэ РЭМ 3105-1 шылэ кӀапсэхэмкӀэ хъуам кӀэщӀыкӀыгъ.

Тхыдэ

2017–2018 илъэсхэм Къалэ-Къурейшым и тхьэмадэхэм я хьэдэщым и 40-м нэхъыбэ стелэхэр къэгъэучыгъэх.

Хронологиер нахьыбэу

Ислам пэщIэгъуэм и хъыбар
Природэрэ унэм и хъумакIуэхэрэ
Пэжыжьэ этнографическэ тхыгъэхэмкIэ ягъэзэщIэж.
VII–VIII лIэщIыгъуэхэр
Араб походхэр
Дин ыкIи политикэ зэхъуэкIыныгъэхэм я кIыхьагъ зэман щIидзэ.
X лIэщIыгъуэ
Ал-Масуди и хъыбархэр
Хайдакъым и унафэщIыр муслъымэнкIэ еджэщ; псэущхьэ псоми я дин зэбгырыпхыкIыу ягъэувакъым.
XIII лIэщIыгъуэ
Монгол экспансие
Къайтагъым и политическэ щытыкIэр зауэхэмрэ зэзауэхэмрэ я IэпыкъуныгъэкIэ зэхъуэкIы.
XIII лIэщIыгъуэм и кIэм щыщIэдзауэ XIV лIэщIыгъуэм и пэублэм нэс
Общинэхэр ыкIи унафэщIхэр
Гъэджэныгъэхэм кIуэцIым и кризисымрэ гъунэгъухэм я IуэхущIафэмрэ ягъэдж.
Ортэджыр
Исламым и хъыбархэр щIыпIэм и хъыбархэмкIэ
Хроникэхэм Барши, Таифым къыщIэкIахэр ыкIи Урчамул яхъыбар.
XIV лIэщIыгъуэ
Къалэ-Къурейшым и некрополь
Мы зэманым гъэджэныгъэм и пэублэ стелэхэр ящхьэщытщ.
XVII–XVIII илъэсхэр
Уцмий и институт
УнафэщIхэм я къэщIэж титулыр тхыгъэ ыкIи бзэ материалхэмкIэ ягъэдж.
XVIII илъэс
Гербер и тхыгъэ
Къайтагъым и цIыхухэм, хэкум и Iэпыкъуныгъэм ыкIи политическэ зэхэтыкIэм ящыщ хъыбархэр ягъэтхащ.
1741–1742 гъэхэр
Надир-шахым изакъуэу яуэ
Къайтагъхэр дагъыстан обществэхэм ящыщхэм ядэлажьэ.
XVIII лIэщIыгъуэм щыщIэдзауэ XX лIэщIыгъуэм и пэублэм нэс
Къэнахуэ дзыгъуэхэр
Музей коллекциер текстилым къэхъугъэ зэманымрэ чIыпIэхэмрэ къыщыгъэлъагъо.
1803/04 илъэс
Стелхэм ясерием икIэух датэ
Тхьэмадэхэм якъэбэр иджыри зэхэгъэкIыгъэ серием икIэух гъунэмкIэ ащыщэу датировкэ щыI.
1820 илъэсым иянварэм и 26-м
Уцмий лъэпкъым икIэсэу ипIэкIэхэр ыгъэкIуагъэх
Унашъо Ермолов икъэIуэнымкIэ къыщыгъэлъэгъуагъ.
1820-1830 илъэсхэр
Управленэм иегъэджэныгъэ
Дзэ администрацием нэгъуэщI зэхъокIыныгъэхэр егъэкIуэкI.
XIX илъэсым икӀэгъуэ
Округ управленэ
Къайтаг Дагъыстан областыр административ системэм хэгъэхьащ.
XIX лъэхъэнэ
РЭМ 3105-1 идэжыгъэ
Музей документхэм предметыр къайтагхэм яхуигъэзащ.
XIX-XX лIэшIэгъуэм ипэ
Монографием иэтнографие зэман
Алимова бытыр, хэкужьыр, дуней псэукIэр зерт.
Советскэ лъэхъэнэ
Дин учрежденэхэм яIэужьыгъуэхэр
Дагъыстан псом иконтекстыр щIэныгъэ лэжьыгъэхэм къыщыгъэлъэгъуащ.
XX лIэщIыгъуэм и кIэух
Дин къэщӀэжыныгъэ
ЖэмэIатхэм яобществэ лэжьыгъэрэ еджэнырэ нэхъыбэ мэхъу.
1998 илъэс
«Къайтагхэр» монографие
Б. М. Алимова иIэщIэныгъэ тхылъыр къыдэкIащ.
2004 илъэс
Хайдакъ бзэм иджэгуныгъэ
С. М. Темирбулатова илэжьыгъэр къыдокI.
2009 илъэс
Фольклорыр къыдэкIыныгъэ
Х. М. Габибова и«Хайдакъла фольклор» къыдэкIащ.
2014 илъэсым имартым и 27-м
Культурэ Центрыр къызэIуахыныгъэ
Маджалисым Традиционнэ культурэ Центрыр лэжьыгъэм Iухьэ.
2017-2018 илъэсхэр
Къала-Къурейш экспедицэхэр
40-м нэхъыбэ къэбэр стелхэр зэхэгъэкIыгъащ.
2019 илъэс
Къэбэрым иджэгуныгъэр къыдэкIыныгъэ
Тхыгъэхэмрэ рельефхэмрэ яджэгуныгъэм икIуэцIхэр къыдокI.
2020 илъэс
Урыс-къайтаг гущыIалъ
КъыдэкIыныгъэм алфавитым ищыкIагъэ хэту щыI.
2021 илъэсым имартым и 2-м
Музеим ионлайн-альбом
РЭМ къайтаг дэжыгъэ коллекциер къыщыгъэлъагъо.
2021 илъэсым и 1-нэ мазаем
Пэщытэм и зэман
Зы пкъыгъуэм Урысыем 37, Дагъыстаным 32 тхыгъэ хэт; ар лъэпкъыр псори хъууэ щыткъым.
2023 илъэсым иянварэм и 25-м
Маджалис ифотографие
Askhab Dargo идокументальнэ сурэтыр напэм хэгъэуващ.
2024-2026 илъэсхэр
Иджырей алфавит
Urssivar проектым кириллицэ тхыкIэ системэр егъэдж.
2026 илъэсым ииюным и 23-м
Электроннэ словарым иверсие
Базэм 5392 статьер хэт.

Шхын

ЩӀакхъуэр ыкӀи хьэжыгъэ шхыныгъуэхэр
Тхыдэм и шхыным гъэшхыгъуэ ыкӀи хьэ шхыгъуэ хьэжыгъэхэр, иужькӀэ нартыху хьэжыгъэри мыхьэнэшхуэ яӀащ. Я зэхэлъыкӀэр щӀыпӀэм ыкӀи лэжьыгъэм и хъуэпсэным техуэу щытащ.
ХьэнкӀал ыкӀи и кӀуэцӀым ирилъхьа шхыныгъуэхэр
Хьэжыгъэ Ӏэмэлхэр лым ыкӀи шэм я ӀэмэлхэмкӀэ зэхагъэкӀыу щытащ. Шхын Ӏэмэлхэр бгылъэ ыкӀи бгылъэпэ къуаджэхэм яку зэщхьэщыкӀыу щытащ.
КъэщIэхэр ыкIи хэкум и Iэпыкъуныгъэ
Къушъхьэхэм я пэIуапIэмрэ гъуэгуанэмрэ мэкъумэшым, къэщIэным ыкIи жыг къэкIыгъэм я Iэпыкъуныгъэ хуащIащ; IэщIагъэм хэкум и Iэпыкъуныгъэр игъэхъуащ. Природэ зонэхэм къэкIыгъэхэмрэ гъэм и зэманымрэ ящIэу щытащ.

Адатхэр ыкӀи хабзэхэр

Къуажэ общинэ
Хасэмрэ щIыпIэм и IэнатIэхэмрэ зэдащIэ Iуэхухэр зэрагъэпэщащ. Общинэхэм я щытыкIэр зэщхьэщыкIырт; адэтхэм я тхыдэр уцмий и унафэхэм къызэщIэкъуэж хъунукъым.
Унагъуэрэ IуэхущIафэ щэкIырэ
Музеим и материалхэм дзыгъуэхэм я щыщхэр гъащIэм и зэманым и IуэхущIафэхэм ящыщщ жаIэу ягъэув. Я IэнатIэр гъуэгуанэмрэ коллекцэм и документхэмрэ къызэралъытауэ ягъэув, сурэтым имызакъуэу.
IэщIагъэм и гъэхьэныгъэ
Народнэ творчествэм и Унэм и материалхэм Iэзэ цIыкIухэм сабийхэмрэ щIалэгъуэхэмрэ ядэIуэхуныгъэр ыкIи жьы мотивхэр гъэзэщIа зэманым и щIыкIэхэм ящыгъуэныр ягъэлъагъуэ. Ар къэмыухыу щыIэ культурнэ Iуэхущ.

Щыгъын

Тхыдэм и щыгъыныгъэм джанэхэр, гъуэншэджхэр, лIым и бэшмэтыр ыкIи черкескэр, бзылъхугъэм и джанэхэр ыкIи щхьэщыгъэхэр хэтащ. Вариантхэр щIыпIэм, ныбжьым ыкIи мылъкум къызэрыщыту щытащ; этнографическэ монографием конкретнэ комплектхэр ягъэлъагъуэ.

Къафэхэр

Къуажэ ыкIи сценэ щIыкIэхэр
Культурэм и Центрым и материалхэм искусствэхэм я школым и къафэ ансамблыр ыкIи «Къайтагъ» фольклорнэ коллективыр ягъэлъагъуэ. Сценэ программэр зэманым и традицэхэм я зэгъэзэщIыкIэщ.

Музыкэ

Культурэм и Центрым зурнэщIэхэмрэ чунгурищIэхэмрэ я ансамблхэр щыгъэлъэгъуащ. Инструментальнэ музыкэр махуэшхуэхэм, зэджаIэу къэгъэзэщIэным ыкIи егъэджэным ящхьэщытщ; ансамблым и къэбжыгъэр ситуацэм къызэрыщыту зэхъуэкIы.

Фольклорнэ публикацэхэмрэ тхыгъэ хъыбархэмрэ щIыпIэм и псалъэхэр яхъумэ. РАН-м и ресурсым таурыхъ сборникхэр ыкIи Хь. М. Габибова и «Хайдакьла фольклор» тхылъыр ягъэлъагъуэ.

ӀэщӀагъэхэр

Къайтагъ дзыгъуэ
ЦIэр Е. М. Шиллинг и тхыгъэхэм яужькIэ къызэрыщыту щытащ. Апхуэдэ щIыкIэхэр Къайтагъым и пэIуапIэм наIуэ щыIэхэм ящыщщ; художественнэ традицэм и цIэр предмет псоми я этническэ атрибуцэ пэрыуэкъым.
ХьэпцIым и лъабжьэм тет дыщэпс
РЭМ-м XIX лIэщIыгъуэм и дзыгъуэ щIыIэ, № 3105-1: хьэпцIэ щэкI ыкIи дыщэпс хьэкъущыкъухэр, 93 на 64 сантиметр. Предметым и музейнэ тхыдэ зэбгырыпхыкIыу иIэщ.
Мывэм и къэгъэщIэгъуэныгъэрэ эпиграфикэрэ
Къалэ-Къурейшым и стелэхэм араб тхыгъэхэр, зэхэгъэкIыу орнаментыр ыкIи рельефнэ сурэтхэр зэбгъэдэлъхэщ. Ахэр къэгъэщIэгъуэныгъэ Iэзэхэм я IэщIагъэмрэ художественнэ традицэхэм я зэпыщIэныгъэмрэ ягъэлъагъуэ.
Псэу IэщIагъэ
ГъэзэщIа зэманым и Iэзэ цIыкIухэм паннохэр, щхьэгъубжэхэр ыкIи аксессуархэр ящIы, щIалэгъуэхэм ягъэджэ. Культурэм и Центрым жьы щIыкIэхэр ыкIи щIэуэ тхылъхэр зэгъусэу ягъэлъагъуэ.

ГъэщӀэгъуэн чӀыпӀэхэр

Маджалис
Къайтагъ районным и административнэ центр ыкIи бзэ куэд зиIэ къуажэ. НапэкIуэцIым Askhab Dargo и документальнэ сурэт 2023 гъэм и щIышIэм и 25-м ищIащ.
Къалэ-Къурейш
Къайтагъ унафэщIхэм ящхьэщыт тхыдэм и центр. Абы и некрополым и гъэджэныгъэм къэхъукIэхэм я цIэхэр, махуэхэр ыкIи дин тхыгъэхэр къызэщIиубыдэ.
Музеим и коллекцэхэр
РЭМ-м XVIII лIэщIыгъуэм щыщIэдзауэ XX лIэщIыгъуэм и пэублэм нэс къайтагъ дзыгъуэхэр ягъэлъагъуэ. Коллекцэм къуажэ зэмыщхьхэр, зэманыр ыкIи декорацэм и щIыкIэхэр зэгъэпщэныр хуиIэщ.

ЦIэхэр: къэгъэсэбэпыныгъэхэр

ЛӀыгъэхэр

Бзылъхугъэхэр

ЦӀыфхэрэ культурнэ тхыдэрэ

Ахьмад-хан, Къайтагъым и уцмий
Абы Надир-шахымрэ я зэпыщIэныгъэр перс фирманхэмкIэ ягъэдж. Материалхэм политическэ хэхыныгъэм и къиныгъэр ягъэлъагъу, пэжыжьэм и героическэ теплъэм имызакъуэу.
Бариат Магомедовна Алимова
XIX лIэщIыгъуэм щыщIэдзауэ XX лIэщIыгъуэм и пэублэм нэс къайтагъхэм я тхыдэ-этнографическэ гъэджэныгъэм и автор. Абы и тхылъым хэкум и Iэпыкъуныгъэр, унагъуэр, щыгъыныгъэр ыкIи духовнэ культурэр къызэщIиубыдэ.
Узлипат Гасанова ыкIи Сапияханум Темирбулатова
Къайтагъ бзэм, абы и псалъэхэм ыкIи грамматикэм я гъэджэныгъэхэм я Iэзэхэр. Ахэр я тхылъхэр РАН-м и научнэ библиографием хэтщ.
Магомед Магомедов ыкIи Urssivar-м и хэлажьэхэр
Къайтагъ бзэм и электроннэ лексическэ базэмрэ цифровэ Iэмэпсымэхэмрэ ящIэу ялажьэ. Проектыр бзэм и Iэзэхэмрэ гъэджэныгъэхэмрэ я зэдэлажьэныгъэм тетщ.

Медиа

Сурэт галлере

Авторствэрэ лицензиерэ сурэтхэм яподписиехэмкӀэ къэгъэлъэгъуагъэх.