КъыкӀэлъыкӀуэ пкъыгъуэм кӀон
Кавказ Инаслэ

Уипшъэ уигъэщын. Гъунэгъум ищыгъэ зэгъэщын. Зэдащэм ишIыгъэ хъумэныр.

Ишъхъэрэ КавказИпшъэ Кавказ
Къубэчы ыкӀи плъыжьыбзэ къушъхьэ къуапэхэм ядокументальнэ теплъэ, Asħab ифотографие, 2022
← Лъэпкъ пстэури

Ишъхъэрэ Кавказ · Дагъыстан

Къубэчыхэр

Угъбуг · угъбуган

Къубэчыхэр: Къубэчы ыкӀи Зирихгеран итарихъ, бзэ, дыщэӀэзэныгъэ, щыгъын ыкӀи хабзэхэр. Ипэ динхэр, Дербентым икъэлэшъуныгъэхэр ыкӀи исламым икъэгъэшъэгъуныгъэр, зэманхэм яхронологие ыкӀи шӀэныгъэ материалхэр.
Регионхэр:Дагъыстан
Къубэчы · Asħab, 2022 · CC0

Бзэ

Къубэчыбзэ (къубэчы-аштынбзэ)

Унагъо

Нахско-дагъыстанэ унагъо · даргинэ Ӏыхьэ

Бэныгъ

Зэхэгъэу бэшӀагъэр къэгъэлъэгъуакъым

Тхыдэ

Къубачирэ Зирихгеранрэ. Къубачи Дагъыстэным и художественнэ Ӏэзагъэхэм я историческэ центрщ. М. М. Маммаев ар курыт лъэхъэнэм и ЗирихгеранкӀэ егъэщӀыж, тхылъхэм щыщ щӀэныгъэхэр щӀыпӀэм и памятникхэм ящӀыгъу. ЩӀыпӀэрэ датэхэрэ зэдзэкӀахэм ягу къагъэхъуащ.
ЩӀыпӀэм и лъабжьэрэ пэщӀэхуэныгъэхэмрэ. ЦӀыхухэмрэ Ӏэзагъэмрэ псори еуропей е Курыт КъуэхьэпӀэм къыщыкӀуэм и версиехэр къэщӀэгъуэ хъуакъым. Маммаев щӀыпӀэм и кӀэлъыкӀуэныгъэр къегъэщӀ, къызэрыкӀуэ Ӏэзагъэхэм я дэӀэпыкъуныгъэмрэ художественнэ Ӏэмалхэм я зэхуэсымрэ ящӀыгъу.
ГъэзэщӀакӀуэ унафэщӀыныгъэ. Чине и совет общинэ сходым хэхат, тхьэунафэхэмрэ гъэзэщӀакӀуэ Ӏуэхэхэмрэ ирешат. Батирте и дружинэ къуажэмрэ общинэ щӀыпӀэхэмрэ ирагъэщӀэкъуат; абы и зэхэтыкӀэм теухуа щӀэныгъэхэр зэхэгъэкӀыныгъэхэмрэ таурыхъхэмрэ зэхэтщ.
Ӏэзагъэ экономикэ. Ӏэзагъэхэр зэмыщхьэ Ӏуэхугъуэхэм ящӀэу щытащ. Къубачихэр гъунэгъухэм ящӀыгъу кӀэлъыкӀуат: Амузги клинкэхэр къыщыгъэхьат, Харбук Ӏэщэуэ ящӀат. ГъэзэщӀа Ӏэщэм зыкъом Ӏэзагъэхэм я ӀэщӀэхъуэныгъэу къэхъунт.
Артелрэ комбинатрэ. 1924 гъэм коллективнэ артел къэщӀащ, 1960 гъэм ар художественнэ комбинаткӀэ зэгъэзэщӀащ. Советскэ производствэм серие Ӏэщэхэрэ авторскэ зыщӀэ Ӏэщэхэмрэ зэхэту щытащ.
ЗэдзэкӀыныгъэрэ зэхэгъэкӀыныгъэрэ. 2021 гъэм Росстат Урысейм 559 къубачи цӀыху зэхихащ, ахэм ящыщ 500 Дагъыстэным щыщщ. Строкэр даргин категорием хэгъэхьащ. Ар зэхуэсым и псори бжыгъэм хуэдэкъым, абы и къэхъукъащӀэхэр даргинхэу ятх.

Зэхэсыныгъэр ыкIи къэралыгъу зэхэтыкIэхэр

Кубачи ыкӀи диаспорэ. Историческэ ядрыр Дахадаев районэм щӀэт. Ашты, Дирбаг ыкӀи Сулевкент. Ябзэр кубачинэбзэм кӀэту къэплъытэ, ауэ щӀыпӀэ общинэхэр зэгухьэныгъэу зы этникэ гупым кӀэрыгъэкӀуэ хъунукъым. Бзэр, къызэрыкӀыкӀэр ыкӀи зэрызэхэщӀыкӀэр зэщхьэщокӀ.

Бзэ

Къубачибзэр нах-дагъыстэн унагъуэм и даргин ӀэщӀэращӀэм хэт. Иджырей классификациехэм къубачи-аштын бзэр къыхагъэкӀ; «къубачибзэ диалект» жыхуаӀэ традиционнэ цӀэр тхыгъэхэм щыщӀэщ.
РАН и ресурсым къубачибзэ, аштынбзэ, сулевкентбзэ говорхэр къыхагъэкӀ. Бзэ зэхуэсыныгъэр лъэпкъ зэхэгъэкӀыныгъэм и зэхуэдэныгъэ къэзыгъэлъагъуэкъым: аштынхэмрэ сулевкентхэмрэ я щӀыпӀэ щхьэхуэныгъэхэр яӀэщ.
Унагъуэм бзэр ягъэхьэныр кӀэлъыкӀуэщ, ауэ РАН и ресурсым бзэм и зэхъуэкӀыныгъэм и кӀэдзэр къегъэлъагъу. Урысыбзэр еджэнымрэ лъэпкъ зэхуэсым и зэгурыӀуэнымрэ хэт; тхыбзэ практикэхэр зы школ литературнэ нормэм щыщӀэщыжкъым.
Научнэ библиографием хэт А. А. Магометов и 1963 гъэм и грамматикэр, Ф. О. Абакарова и 1996 гъэм и фольклор зэджэныгъэр, 2002 гъэм и урыс-къубачи разговорникыр. Публикациехэр псэу бзэмрэ щӀыпӀэ тхыгъэхэмрэ ягъэӀэтынхэм ядэӀэпыкъу.

Динэрэ динхэм я тхыдэрэ

Иджырей дин. Кубачихэм я динкӀэ щыӀэхэр традиционэу суннит исламщ. Я щхьэ хуитыныгъэхэррэ динкӀэ щыӀэныгъэм и къэгъэлъэгъуэныгъэрэ зэмыщхьэщ. Ипэ щӀэныгъэхэр. Историческэ тхыгъэхэм уэшхыгъуэ обрядхэр, жыгхэм я лъапӀэныгъэр, ӀэщӀэхъуэныгъэхэр, нэпцӀым и щӀыӀэм имыгъэхьэныр къагъэлъагъу. Мы щӀэныгъэхэр зы лъэхъэнэхэм щыщщ, иджырей псэукӀэхэм я псори я гурыӀуэгъуэ къагъэлъагъуэкъым. Зороастризм и ӀэщӀэхъуэныгъэр. Маммаев курыт лъэхъэнэ тхакӀуэхэм Зирихгеран и къэхъукӀэ Ӏэдэбхэм теухуауэ ятхам зороастр традицэмрэ Ираным и зэхуэсымрэ егъэщӀыж. Ар материалхэм я историческэ интерпретацищ, иджыри кӀэлъыкӀуэ щӀыпӀэ динщӀэныгъэкъым. Христианствэм теухуа щӀэныгъэхэр. Академическэ очеркым жыӀэжьэ тхыгъэхэмрэ таурыхъхэмрэ кӀэлъыкӀуэу абы и зыкъом зэриӀэныр къегъэлъагъу. Динхэм я бжыгъэрэ зэхуэсырэ курыт лъэхъэнэм и дин щӀэныгъэхэм я накъыгъэ зэдзэкӀыныгъэу къэгъэлъэгъуэн хъуакъым. Дербент и пщӀэр. Тыгъэныгъэ, политикэ, культурэ зэхуэсыныгъэхэм Къубачи муслъымэн щӀэныгъэм и центрхэм ящыщ зым ящӀыгъу зэхэхьат. Дин зэрырагъэхьэр зауэ походхэмкӀэ кӀэлъыкӀуэкъым. 1126 гъэм и походыр. Ал-Гарнати и къэпсэлъыкӀэм Дербент эмир Зирихгеран и цӀыхухэр ислам къащӀэнырэ податэ ятэнырэ иригъэхьэн игу къигъэхьащ. ИмыкӀуа походым теухуа таурыхъым гъуэзэджэ мотивхэр хэтщ. XII лъэхъэнэм еджэныр. Маммаев зирихгеранхэр Дербентым шафиит хуэкъукӀэ еджэным хэтауэ ал-Гарнати зэритхар къегъэлъагъу. Ар цӀыхухэм я зыкъом муслъымэн зэхуэсыныгъэ кӀэдзэм и щыхьэтщ. XIII–XIV лъэхъэнэхэм я гъунэгъу. Маммаев и зэджэныгъэхэм мы лъэхъэнэм Къубачи ислам зэрыщызэгъэпщэнри ящӀыгъу. Ипэ зэхуэсыныгъэхэрэ кӀэлъыкӀуэу щызэгъэпщэныр зы махуэ ислам къащӀэныркӀэ зэгъэщӀэн хъуакъым. Кварталхэм я зэмыщхьэныгъэр. Таурыхъым жыӀэ: ищхьэ кварталым и кӀуэцӀ кварталым нэхърэ илъэсибл кӀэх ислам къищӀащ. Символ бжыгъэмрэ жьэрыӀуатэмрэ таурыхъыр накъыгъэ календарь тхыгъэу къэгъэсэбэпын ягъэхьэкъым. ТхыдэXIV лъэхъэнэм и. Бидахъ хуппе къэхъукӀэм и стелэр 783 гъэ хиджрэм, е 1381/82 гъэм и датэ хэлъщ. Куфи тхыдэхэмрэ декорымрэ муслъымэн культурэм и щӀыхьэтщ. Дин еджэныр. Мектебымрэ медресехэмрэ араб тхыбзэр, КъурӀэныр, шариат и лъабжьэхэр ягъэджэт. ЩӀэныгъэмрэ щӀыпӀэ тхыбзэ практикэхэмрэ дин псэукӀэм и кӀэлъыкӀуэныр ягъэӀэтат. Бжыгъэхэр, ягу къэхъуныгъэр, обрядхэр. Блырэ тхущӀырэ фольклорым, нысащӀэмрэ къэхъукӀэ Ӏэдэбхэмрэ къохьэ. Ахэм я зэджэныгъэм историческэ культурэ къэхутакӀэхэм я зэхуэсыр къегъэлъагъу, ауэ зы зэмызэхъу дин системэ зэриӀэр къэгъэлъагъуэкъым. Советскэ Ӏэмалхэр. Дин учрежденэхэм теухуа политикэм общинэ еджэнырэ практикэрэ зэригъэхъуат. Унагъуэм дин зэрырагъэхьэр нэгъуэщӀ увыпӀэхэм кӀэлъыкӀуат; ар псодагъыстэн контекстщ. XX лъэхъэнэм и кӀэухырэ иджырей зэманырэ. Общинэхэмрэ еджэнымрэ я гъэӀэтыжыныр традициехэм теухуа зэдзэкӀахэм ящӀыгъу щытащ. Бобровников и зэджэныгъэм регион псэукӀэхэр къегъэлъагъу, ауэ къубачи унагъуэ псоми я зэхуэдэ биографие къэгъэлъагъуэкъым.

Къэпщынэу щыт щIэныгъэхэр

Бзэ

  • Къубачибзэр нах-дагъыстэн унагъуэм и даргин ӀэщӀэращӀэм хэт.

Зэхэсынырэ бжыгъэрэ

  • ЗэдзэкӀыныгъэхэмрэ бзэм и лъэпкъхэм я пщӀэхэмрэ зэмыщхьэ пкъыгъуэхэм ящыщщ.

Культурэри гъащIэри

  • 1958 гъэм Абдулла Абдурахманов и ларец РЭМ-м щӀэлъщ, № 7115-1.
  • Манаба Магомедова и серьга 1965 гъэм и датэ хэлъщ, РЭМ 7553-3/1.

Тхыдэ

  • ЗджызэрадзэкӀа стелэхэм ящыщ зы 783 гъэ хиджрэм, е 1381/82 гъэм и датэ хэлъщ.

Хронологиер нахьыбэу

  1. Ишъхъэрэ ШӀыпӀэ Ортэджыр

    Зирихгеран историческэ реконструкциехэмкӀэ
    Локализациер ыкӀи ипэ датировкэхэр тхылъы ыкӀи материальнэ материалхэмкӀэ ягущыӀэх.

  2. Исламым ипэкӀэ

    Зороастрнэ влияние
    Маммаев ар иран контактхэм ыкӀи хьэдэшӀэ обычайхэм яхабархэм епхы.

  3. VIII–XIII лӀэшӀэгъухэр

    Дербентым и зэпыщӀэныгъэхэр
    Торговэ, политическэ ыкӀи дин контактхэр зэрахъу.

  4. 1126 илъэс

    Дербент эмир и поход
    Ал-Гарнати Зирихгеран кӀэлъымыкӀуэу зэригъэзэщӀэныгъэм и хабар къызэригъэхьы.

  5. XII лIэщIыгъуэ

    Мусульманэ правом и еджэныгъ
    Зирихгеранхэр Дербентым и занятиехэм хэлажьэх.

  6. XIII–XV илъэсхэр

    Мыжъом и кӀэгъэжьэныгъэм и зэрахъуныгъ
    Рельефхэр, архитектурнэ деталхэр ыкӀи надгробнэ памятникхэр хъумэгъэх.

  7. XIII лIэщIыгъуэм и кIэм щыщIэдзауэ XIV лIэщIыгъуэм и пэублэм нэс

    Исламым и къэӀотыкӀыныгъ
    А этапыр Маммаев къыхагъэщы; исламым кӀэлъыкӀуныр зы зэманым щыщыгъэп.

  8. 1381/82 илъэс

    Датэ зиӀэ стелэ
    Зэджэгъэ памятникхэм язым хиджрэм и 783 илъэсым и датэ иӀэ.

  9. Средневековьер ыкӀи иужькӀэ

    Чинэ ыкӀи Батирте
    Самоуправление ыкӀи общинэр хъумэныр историко-этнографическэ лажьэхэм къыхагъэщы.

  10. XIX лъэхъэнэ

    Мастерхэр къыщыкӀохэр
    Отходничествэр ыкӀи зэращэщыр Кубачи Кавказым и къалэхэм ыкӀи нэмыкӀ регионхэм язэпыщӀэныгъэхэр къызэгъэпэщы.

  11. XIX илъэсым икӀэгъуэ

    Округ администрацие
    Кубачи Дагестан областым и системэм хэгъэхьагъэх.

  12. XIX лӀэшӀэгъуэм и кӀэухь–XX лӀэшӀэгъуэ

    Каз вышивкэм и зэхъокӀыгъэхэр
    ШӀуагъэхэм къыщыщӀащ яджыри шӀыкӀэхэр ыкӀи художественнэ гъэхъэгъэхэр.

  13. XX лӀэщӀыгъуэм ипэм нэс

    Мектеб ыкӀи медресе
    Динэ еджапӀэхэм арабэ тхэкӀэ ыкӀи исламэ щӀэныгъэхэр ягъэхьэзыр.

  14. 1908 илъэс

    Саид Магомедов иӀофшӀэныгъэм ищӀэщӀыкӀэуэ гъэувэ
    Нэ уз къыхэкӀыкӀэ, ӀофшӀэным жьы зэман предметхэм ящэныгъэм кӀуэ.

  15. 1924 илъэс

    Артелэ зэгъэпщэн
    Зэгухьэныгъэу дыщэӀофшӀэныр кӀадзэ.

  16. 1927 илъэс

    Иужьрейуэ тхыгъэ «шахскэ къэгъэлъэгъуныгъэр»
    Илъэсыр музей альбомым историческэ материалхэмкӀэ къегъэлъагъу.

  17. 1930-хэ илъэсхэр

    Артелэм иӀофшӀэныр зэрыщытым иӀэтын
    Заказхэр ыкӀи щӀыфэщӀэхэм ящӀыкӀэщӀэхэр зэращэ.

  18. 1949 илъэс

    Е. М. Шиллинг и тхылъ
    «Кубачинхэр ыкӀи якультурэ» къыдокӀ.

  19. 1958 илъэс

    Абдулла Абдурахманов и ларец
    ӀофшӀэныр РЭМ-м 7115-1 номеркӀэ щӀэт.

  20. 1960 илъэс

    Художественнэ комбинат
    Артелэр художественнэ ӀофшӀэныгъэхэм япредприятиэу зэгъэпщэ.

  21. 1963 илъэс

    Кубачинэбзэ грамматикэ
    А. А. Магометов иӀофшӀэныр къыдокӀ.

  22. 1965 илъэс

    Манаба Магомедова и кӀэлъыпӀэ
    Автор иӀофшӀэныр РЭМ и коллекциэм щӀэтэу тхыгъэ.

  23. XX лIэщIыгъуэм и кIэух

    Дин къэщӀэжыныгъэ
    Дагъыстаным ипсэукӀэм общинэхэм яӀофшӀэныгъэм иусловиехэр зэрихъуэж.

  24. 1996 илъэс

    Фольклорым иджыри щӀэныгъэ
    Ф. О. Абакарова тхыгъэхэр ыкӀи этнолокальнэ щытыкӀэхэр къегъэлъагъу.

  25. 2002 илъэс

    Урыс-кубачинэ гущӀэгъуэ тхылъ
    Ф. О. Абакарова и тхылъыр къыдокӀ.

  26. 2006 илъэс

    Бжыгъэхэм ыкӀи Ӏуэхугъуэхэм яджыри щӀэныгъэ
    Маммаев блы ыкӀи плӀыщӀым ясимволхэр зэрегъэщӀ.

  27. 2016 илъэс

    Искусствэм иисториэм иджыри щӀэныгъэхэр
    Дербент ыкӀи кубачинэ традициэм икъызэрыкӀыкӀэ тхыгъэхэр къыдокӀ.

  28. 2021 илъэсым и 1-нэ мазаем

    Пэщытэм и зэман
    Къэбэракъыу Урысыем 559 кубачинэ ыкӀи Дагъыстаным 500 кубачинэ ябжыгъэр; ар псэущхьэ псоми ябжыгъэкъым.

  29. 2022 илъэсым и 5-нэ мазаем

    Кубачи и документальнэ фотографиэ
    Asħab и сурэтыр напэкӀуэцӀым щӀэт.

  30. 2022 илъэс

    XIV лӀэщӀыгъуэм и стелэ тӀум яджыри щӀэныгъэ
    Маммаев тхыгъэхэр, орнаментыр ыкӀи датэхэр зэрегъэщӀ.

  31. 2025 илъэсым и ноябр – 2026 илъэсым и феврал

    Зэгухьэныгъэу музей выставкэ
    РЭМ ыкӀи Дагъыстаным и Национальнэ музейм яколлекциэхэр къэгъэлъэгъуа.

  32. 2026 илъэсым и май

    Музей онлайн-публикациэхэр
    РЭМ ӀофшӀэным и къуажэм ыкӀи традиционнэ культурэм теухуауэ материалхэр къегъэлъагъу.

Шхын

  • Хьынкӏал

    Гъэвэнымрэ нартыху хьэжыгъэмрэ къыхащӀыкӀат; лыкъымрэ лымрэ бжьыныху и гъэвэнымрэ ящӀыгъу ягъэхьат. Унагъуэхэм я гъэвэныр зэмыщхьэт.

  • Хьалыгъухэр ыкӀи зыгъэпшъэрылъыр зиӀэ ӀэщӀагъэхэр

    Лы, кӀэкъей, кӀэнкӀэ, чӀыгум икъэгъэгъэхэр, хъыргъыцэ ыкӀи зэманым икъэкӀыгъэхэр къагъэлъэгъуагъэх. Къэгъэлъэгъуагъэхэр зэманым кӀэщӀэу зэхъокӀыщтыгъэх.

  • ШхъуантӀэхэр ыкӀи шъоущыгъу шхынхэр

    Тарихъэу къэгъэлъэгъуагъэхэм къадэщыкӀыкӀыщтыгъэх джэшъу, пыдж ыкӀи кӀырмыз зиӀэ шхъуантӀэхэр, шъоущыгъу шхъуантӀэхэр, пӀастэхэр, къуае ыкӀи кӀэкъей.

Адатхэр ыкӀи хабзэхэр

  • Зикъэгъэшъуагъэхэм язэкъошъу

    Хэтыныр гущыӀэныгъэм, зэдэӀэпыкъуныгъэм ыкӀи къуаджэ зэгурыӀоныгъэм епхыгъэу щытыгъ. Музеим и альбомым «шахым и къэгъэлъэгъоныгъ» ыгугъы, ащ 1927 илъэсым иужьрейу къызэрагъэлъэгъуагъэр.

  • Зэращэщ ыкӀи унэм и зэӀущӀэхэр

    Посущхэр ыкӀи художественнэ хэщӀыкӀхэр унагъом и кӀэлъыкӀуныгъэм хэлажьэщтыгъэх. Музеим и къэгъэлъэгъоныгъэхэм мэдэ посудым зэращэщым ыкӀи параднэ унэм и кӀыӀум и роль къагъэлъэгъу.

  • ӀэпэӀэщӀэныгъэм и кӀэлъыкӀуныгъ

    Унэм и мастерскойым хэлажьэныр ыкӀи ныбжьыкӀэхэм ядеджэныр ӀэпэӀэщӀэныгъэр унагъом епхыщтыгъ. Индивидуальнэ авторствор зэдэӀэпыкъуныгъэм ыкӀи специализацием зэхэтыщтыгъ.

Щыгъын

Бзылъфыгъэ костюмым и зэхэщӀыкӀэу зэлъаӀуагъэу каз щыӀ, ар кӀыхьэ пшъэшъэ хужьыу вышивкэ зиӀэу щыт. ЗэманхэмкӀэ дышъэ ыкӀи щылэ кӀапсэхэр, прикреп, тамбурнэ шъу ыкӀи гладь къагъэщхьэпэщтыгъэх. Вариантхэр ныбжьэм ыкӀи случаем епхыгъэу щытыгъэх.
Историческэ хъулъфыгъэ комплектым джан, шъущ, бешмет, черкескэ, папахэ ыкӀи бгырыпх хэтыщтыгъэх. Джэгу бзылъфыгъэ хэщӀыкӀхэр украшенихэмкӀэ дэгъэпсыщтыгъэх; жъы комплектхэр пстэуми ямафэ кӀащэу щытыгъэхэп.

Къафэхэр

  • Аскайлэ ыкӀи зауэм и гъэхьэзырыныгъ

    Батирте и научнэ къэгъэлъэгъоныгъэхэм зауэу къэшъоныгъэхэр къыхагъэщы. Абыхэм ягущыӀэныр ныбжьыкӀэ зэгухьэным и тарихым епхыгъ ыкӀи реконструкциер ыкӀи джыри къэшъоныр зэхагъэщыныр ищӀэ.

  • Мэфэшъу къэгъэлъэгъоныгъ

    Музеим и альбомым ныбжьыкӀэ зэгухьэным и костюмрэ къэшъоныгъэхэр къызэхигъэуцо. Сценическэ гъэпсыкӀэр пстэуми ятарихыгъэ обрядхэм якъэшъоныгъэу щытэп.

Музыкэ

Традиционнэ музыкэм орэдхэр ыкӀи къэшъоныгъэ макъэхэр хэтых. Культурнэ справочникым зурнэ, барабан, чунгур ыкӀи гармонь къыхагъэщы. Локальнэ орэд лексикэр дышъэӀэщӀэхэм ялажьэм епхыгъэ.
Ф. О. Абакарова и «Кубачи фольклор» зыфиӀор сборникым локальнэ текстхэр ыкӀи зэдзэкӀыгъэхэр хэтых. Ар конкретнэ традицием и бзэр ыкӀи образностьэр зэдгъэшӀэныр къызэгъэпэщы.

ӀэщӀагъэхэр

  • ДышъэӀэщӀэныгъэм и лажьэ

    Кубачи мастерхэм гравировкэ, чернь, литьё, филигрань, эмаль ыкӀи нэмыкӀ техникэхэр къагъэщхьэпэх. Зы предметым нэбгырэ кӀоцӀэ специализациехэр ищӀэнкӀэ хъущт.

  • Мыжъом и кӀэгъэжьэныгъ

    Средневековэ рельефхэр ыкӀи надгробиехэр сурэтхэр, къэкӀыгъэ орнаментыр ыкӀи араб эпиграфикэр зэхэх. Зыгорэ памятникхэм яавторствор ыкӀи якъэхъукӀэр ученэхэм ягущыӀэх.

  • Абдулла Абдурахманов и ларец

    РЭМ 7115-1, 1958 илъэс: тыжьыныр, мылъкумэ кӀэлъымыкӀу металлыр ыкӀи бархъатыр; гравировкэ, чеканкэ, литьё, золочениер ыкӀи нэмыкӀ операциехэр документировагъэх.

  • Манаба Магомедова и лажьэ

    1965 илъэсым и серьгэ, РЭМ 7553-3/1, тыжьыныр ыкӀи стъклыр къыщыщы. Музеим авторыр, датыр ыкӀи ланым и фигуркэ зиӀэ композицием и особенностхэр къыхагъэщы.

ГъэщӀэгъуэн чӀыпӀэхэр

  • Жъы Кубачи

    Терраснэ застройкэр къушъхьэ кӀыбым и рельефым кӀэлъыкӀо. Жъы кварталхэр ыкӀи кӀэщӀэу зэращэщыр къэсэным и тарихым и зэмылӀэужьыгъуэ этапхэу щыт.

  • Бидахъ хуппе

    Историческэ мусульманэ хьэдэшӀым художественнэу дэгъу стелэхэр хъумэ. Исследовательхэм надписэхэр, орнаментыр ыкӀи кӀэгъэжьэныгъэм и техникэр зэхагъэщы датэхэр наӀуэ зэрахъуным пае.

  • Музеим и собраниехэр

    РЭМ ыкӀи Дагестаным и Национальнэ музеим яэкспонатхэм предметхэр коллекционнэ документациемкӀэ зэдгъэшӀэныр къызэгъэпэщы. 2025–2026 илъэсхэм язэдэгъэлъэгъоныгъэм культурэм и зэмылӀэужьыгъуэ лъэныкъохэр къыгъэлъэгъуагъэх.

ЦIэхэр: къэгъэсэбэпыныгъэхэр

ЛӀыгъэхэр

    Бзылъхугъэхэр

      ЦӀыфхэрэ культурнэ тхыдэрэ

      • Саид Магомедов

        Кубачи мастер, художник ыкӀи антиквар, Дагестаным и РЭМ коллекциехэр зэращэщым хэлажьэгъагъэ. И биографиер музеим и поступлениехэмкӀэ кӀэлъыкӀо.

      • Абдулла Абдурахманов

        УнагъомкӀэ кӀэлъыкӀуагъэ дышъэӀэщӀэ ыкӀи гравёр. Конкретнэ произведенихэм яавторствор музеим и записехэмкӀэ къэгъэлъэгъуагъ, 1958 илъэсым и ларецыр хэту.

      • Манаба Магомедова

        Металлым и художницэ, кубачи традициер авторскэ гъэзэщӀэныгъэм зэхэзыгъэуцо. Хъумэгъэ хэщӀыкӀхэм датэ зиӀэ образецхэмкӀэ и лажьэр зэдгъэшӀэныр къызэгъэпэщы.

      • Мисрихан Маммаев

        Зирихгеран-Кубачи и тарихым ыкӀи искусствэм и исследователь. И лажьэхэр художественнэ традицием и къэхъукӀэм ыкӀи зыгорэ кӀэгъэжьэгъэ памятникхэм ятелъ.

      Медиа

      Сурэт галлере

      Къубэчы, Дагъыстан. Asħab · 2022 гъэм ишъущӀэм и 5-м · Wikimedia Commons · CC0 1.0 Universal.Asħab · CC0 1.0 Universal · WebP-м иконверсия · CC0 1.0 Universal; https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/; Ashab, 5 July 2022; converted to WebPСурэт

      Авторствэрэ лицензиерэ сурэтхэм яподписиехэмкӀэ къэгъэлъэгъуагъэх.