Ադրբեջանցիներ

Նախաիսլամական կրոնական միջավայր։ Մինչ իսլամի տարածումը տարածաշրջանի տարբեր մասերում գոյություն են ունեցել տեղական պաշտամունքներ, զրադաշտական և քրիստոնեական ավանդույթներ։ Պահպանված կովկասաալբանական քրիստոնեական ձեռագրերը վերաբերում են առանձին լեզվական և եկեղեցական պատմության։ Դրանք չի կարելի անվանել հին ադրբեջաներեն լեզվով տեքստեր։ Նյութերի պատմական աշխարհագրություն։ Միջնադարյան Ադրբեջան, Առան և ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետություն տարածքները սահմաններով չեն համընկնում։ Բոսվորթը դրանք դիտարկում է առանձին։ Մի շրջանի դարձի մասին տեղեկությունները չի կարելի տարածել ժողովրդի ներկայիս բնակության ողջ տարածքի վրա։ Զրադաշտականություն և սուրբ կրակ։ Ադուր-Գուշնասպը պատմական Ադրբեջանում՝ ներկայիս Իրանի տարածքում, եղել է նշանակալի զրադաշտական սրբավայր։ Նրա պատմությունը վերաբերում է կոնկրետ կրոնական միջավայրի. այն չի ապացուցում, որ ժամանակակից ադրբեջանցիների բոլոր նախնիները դավանել են մեկ հավատք։ Լեզու և կրոնական փոփոխություններ։ Միջնադարյան նյութերի իրանական ազարին տարբերվում է ժամանակակից թյուրքական ադրբեջաներենից։ Լեզվական անցումը տևել է դարեր և չի համընկել իսլամ ընդունելու հետ։ Լեզուների տարբերակումն օգնում է խուսափել ներկայիս ինքնության սխալ փոխանցումից հին բնակչությանը։ Ինչպես եկավ իսլամը։ Արաբների ռազմական արշավանքները, խալիֆայության իշխանության հաստատումը և մուսուլմանական խմբերի վերաբնակեցումը 7-րդ դարից ստեղծեցին իսլամի տարածման պայմաններ։ Քաղաքական նվաճումը և բնակչության դարձը մեկ իրադարձություն չեն եղել. կրոնական փոփոխությունները տեղի են ունեցել աստիճանաբար։ Քաղաքներ, համայնքներ և ուսուցում։ Մզկիթները, հոգևոր ուսուցումը և առօրյա կապերը բնակչությանը ներառել են իսլամական մշակութային միջավայր։ Արաքսից հյուսիս և հարավ ընկած շրջանների միջնադարյան պատմությունը տարբերվել է. մեկ արշավանքի ամսաթիվը չի կարելի համարել ողջ ժողովրդի դարձի օր։ Օղուզական վերաբնակեցումներ։ Թյուրքական լեզուների տարածումը և իսլամացումը կապված են, բայց ժամանակով չեն համընկնում։ Օղուզական խմբերի գալուստը փոխել է լեզվական և քաղաքական միջավայրը, որտեղ իսլամն արդեն ներկա էր։ Ժամանակակից դավանական քարտեզը չի կարելի տեղափոխել վաղ միջնադար։ Ուղղափառության սուննի ակունքները։ Սաֆի ադ-Դինը եղել է սուննի սուֆիական ուսուցիչ Զահիդ Գիլանիի աշակերտը։ Վաղ Սեֆևիյան առաջացել է այդ միջավայրում. նրա հետագա շիական ուղղվածությունը պատմական փոփոխությունների արդյունք էր, այլ ոչ թե հիմնադրումից ի վեր անփոփոխ հատկություն։ Սուֆիական ցանցեր և Սեֆևյաններ։ Սեֆևյան շարժումը աճել է Արդեբիլի կրոնական ուղղությունից։ Նրա հավատալիքներն ու քաղաքական նպատակները փոխվել են. վաղ շարժումը չի կարելի ամբողջությամբ նույնացնել ուշ պաշտոնական դոկտրինի հետ։ Ջունայդ և նոր հետևորդներ։ 15-րդ դարում Ջունայդը գրավել է թուրքմեն հետևորդներ Անատոլիայից և Սիրիայից։ Նրա օրոք ուժեղացել են Ալիի պաշտամունքը և ուղղության քաղաքական հավակնությունները։ Սա օգնում է հասկանալ, թե ինչպես սուֆիական ցանցերը դարձան ապագա դինաստիայի հենարան։ Սրբախոսական նյութերի քննադատություն։ Իբն Բազզազի «Սաֆվաթ աս-սաֆան», ավարտված մոտ 1358 թվականին, հիմնականում պատմում է Սաֆի ադ-Դինի հրաշքների և խրատների մասին։ Ուշ խմբագրությունները արտացոլել են դինաստիայի շահերը. սրբախոսական պատումը պետք է համեմատել այլ նյութերի հետ։ Շիիզմի ամրապնդում։ 1501 թվականին Շահ Իսմայիլը շիիզմը հռչակել է իր պետության պետական կրոն։ Տասներկուական շիիզմի հաստատումը ներառել է իշխանություն, քարոզ, ուսուցում և հարկադրանք. այն շարունակվել է սերունդներով և չի վերացրել սուննի ներկայությունը։ Սուննի համայնքներ։ Սուննի ավանդույթները պահպանվել են տարածաշրջանում, այդ թվում օսմանա-սեֆևյան մրցակցության պայմաններում։ Քաղաքական սահմանները, վերաբնակեցումները և տեղական պատմությունը ազդել են կրոնական կյանքի վրա։ Սխալ է բոլոր ադրբեջանցիներին նկարագրել որպես իսլամի մեկ ուղղության հետևորդներ։ Մուհարրամ, Աշուրա և զիյարաթ։ Շիական համայնքների համար կարևոր է իմամ Հուսեյնի հիշատակը։ Սգո պոեզիան, ժողովները և սրբավայրերայցելությունները ունեն տեղական ձևեր։ Ժամանակակից դաշտային ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս փոփոխություններ և վեճեր հենց համայնքների ներսում, այլ ոչ թե մեկ պարտադիր ծես։ Աթեշգյահ և հնդիկ ուխտավորներ։ Սուրախանի համալիրը կապված է կրակի պաշտամունքի և հնդկական առևտրական-ուխտագնացական կապերի հետ։ Նկարագրություններում նշված են զրադաշտականներ, հինդուիստներ և սիկհեր։ Ուշ կառույցները և այցելուների պրակտիկաները չի կարելի համարել բոլոր ադրբեջանցիների միասնական հին կրոնի ուղղակի ապացույց։ 19-րդ դարի աշխարհիկ միտք։ Լուսավորիչները քննարկել են հասարակական և կրոնական կարգերը։ Միրզա Ֆաթալի Ախունդզադեն զարգացրել է աշխարհիկ քննադատություն և բարեփոխումների նախագծեր։ Նրա հայացքները կոնկրետ հեղինակի դիրքորոշում են, այլ ոչ թե ողջ հասարակության անհավատության վկայություն։ Խորհրդային սահմանափակումներ և շարունակականություն։ Հակակրոնական արշավները սահմանափակել են բաց պաշտամունքը և ծեսերը։ Միևնույն ժամանակ առանձին ընտանեկան և տեղական պրակտիկաներ շարունակվել և փոխվել են։ ԽՍՀՄ-ից հետո հանրային կրոնական կյանքի վերածնունդը չի նշանակում, որ հավատքը մինչ այդ ամբողջությամբ անհետացել էր։ Ժամանակակից կրոնական կյանք։ Ադրբեջանցիների շրջանում կան շիաներ, սուննիներ և աշխարհիկ մարդիկ. ծեսերին մասնակցության աստիճանը տարբեր է։ Ադրբեջանի Հանրապետությունը աշխարհիկ պետություն է։ Կրոնի ազգային վիճակագրական ցուցանիշները չի կարելի առանց լրացուցիչ ուսումնասիրության ներկայացնել որպես ամբողջ աշխարհի էթնիկ ադրբեջանցիների դավանական կազմ։ Նովրուզ և ժողովրդական օրացույց։ Նովրուզը կապված է գարնանային նորոգման, ընտանեկան հանդիպումների և բարեկեցության մաղթանքների հետ։ Այն տոնում են տարբեր ժողովուրդներ և կրոնական համայնքներ։ Կրակի կամ այլ խորհրդանիշների առկայությունը թույլ չի տալիս ինքնաբերաբար որոշել տոնի ժամանակակից մասնակցի կրոնը։