Նոգայներ

Վաղ հավատալիքներ և նյութեր։ Նախաիսլամական ժառանգությունը ուսումնասիրվում է առասպելների, բանահյուսության, ծեսերի և բառապաշարի միջոցով։ Տարբեր դարաշրջանների և խմբերի նյութերը արտացոլում են ավանդույթի փոփոխությունները, ուստի հնարավոր չէ վերակառուցել միասնական անփոփոխ «նողայների հնագույն կրոն»։ Թենգրին, երկինքը և բնության ուժերը։ Ավանդույթում պահպանվել են պատկերացումներ Թենգրիի, արևի, լուսնի և բնական վայրերի ոգիների մասին։ Իսլամի տարածումից հետո նախկին անվանումներն ու պատկերները կարող էին նոր մուսուլմանական իմաստավորում ստանալ։ Նախնիներ և հովանավորներ։ Նախնիների հիշատակը և նշանավոր մարդկանց գերեզմանների պաշտամունքը կարևոր տեղ էին զբաղեցնում կրոնական մշակույթում։ Հետազոտողները քննում են, թե ինչպես էին այդ պրակտիկաները միահյուսվում մուսուլմանական սրբերի մասին պատկերացումների հետ։ Ինչպես եկավ իսլամը։ Նողայների նախնիների դարձի հիմնական պատմական համատեքստը կապված է Ոսկե Հորդայի և տափաստանի մուսուլմանական կապերի հետ Միջին Ասիայի և Վոլգայի շրջանի քաղաքների հետ։ Սա այլ ուղի է, քան արաբական արշավանքները լեռնային Դաղստան։ Բերկեն և վաղ մուսուլմանական կապերը։ Մուսուլման կառավարիչներ և համայնքներ գոյություն են ունեցել Ջուչիի ուլուսում մինչև Ուզբեկը։ Բերկե խանի կողմից իսլամի ընդունումը 13-րդ դարում չի նշանակում բոլոր քոչվորների միանգամյա դարձ կամ արդեն ձևավորված նողայ ժողովրդի գոյություն։ Ուզբեկի դարաշրջանը։ 14-րդ դարի առաջին կեսը, կապված Ուզբեկ խանի կառավարման հետ, դարձավ Դեշթ-ի Կիպչակում իսլամի տարածման կարևոր փուլ։ Հավատքի տարածումը շարունակվեց քարոզչության, քաղաքական կապերի և տեղական համայնքների միջոցով։ Էդիգեն և հաջորդ սերունդները։ 14–15-րդ դարերի սահմանագծին Էդիգեն աջակցում էր մուսուլմանական կրոնական կյանքին։ Նողայական Հորդայի ժամանակ իսլամն արդեն կազմում էր նրա քաղաքական և մշակութային աշխարհի կարևոր մասը։ Սուննիզմ և հանաֆիական մազհաբ։ Նողայների համար պատմականորեն բնորոշ է սուննի իսլամի հանաֆիական իրավական դպրոցը։ Այն տարբերվում է Դաղստանի մի շարք հարևան ժողովուրդների մոտ տարածված շաֆիական դպրոցից. երկուսն էլ պատկանում են սուննիզմին։ Քոչվոր հասարակության կրոնը։ Յարլիկապովը ցույց է տալիս, որ դիտորդին սովորական նստակյաց ձևերի բացակայությունը չի վկայում հավատքի բացակայության մասին։ Մզկիթները, մոլլաները, ուսուցումը, աղոթքը և ընտանեկան ծեսերը գոյություն են ունեցել տարբեր տեղական պայմաններում։ Սուֆիական կապեր։ Հանրագիտարանային հոդվածը քննում է յասավիա և նաքշբանդիա ավանդույթները և հետագա կապերը մուսուլմանական կենտրոնների հետ։ Դրանց տարածումը տարբերվել է ըստ ժամանակի և խմբերի. այն չի հանգում ամբողջ ժողովրդի համար մեկ եղբայրության։ Առասպելական պատկերներ։ Բանահյուսության մեջ արձանագրված են ալբասլիները, ազդաան, փարին և այլ կերպարներ։ Դրանց ուշ նկարագրությունները փոխազդում են ջինների և շայթանի մասին իսլամական պատկերացումների հետ։ Բանահյուսական կերպարը հավասար չէ յուրաքանչյուր ժամանակակից մարդու դավանանքին։ Տոներ և օրացույց։ Օրազա-բայրամի և Կուրման-բայրամի հետ մեկտեղ հայտնի է գարնանային Նավրուզը։ Իսլամական տոները հետևում են լուսնային օրացույցին, իսկ գարնանային տոնը կապված է արևային տարեկան ցիկլի հետ։ Սրանք տարբեր օրացուցային ավանդույթներ են։ Խորհրդային սահմանափակումներ։ Մզկիթների փակումը և հոգևորականների հալածանքը սահմանափակում էին ուսուցումը և հրապարակային պրակտիկան։ Ծեսերի և գիտելիքի մի մասը պահպանվում էր ընտանիքներում։ Յարլիկապովի մենագրությունը այս կյանքը դիտարկում է որպես միասնական մուսուլմանական մշակույթի պատմություն՝ պրակտիկայի տարբեր մակարդակներով։ Վերածնունդ և ժամանակակից կյանք։ 1980-ականների վերջից վերսկսվեցին բաց կրոնական գործունեությունը և հանաֆիական ժառանգության քննարկումը։ Այսօր ծեսերին մասնակցության աստիճանը և անձնական համոզմունքները տարբերվում են։ 1990-ականների հետազոտողի դիտարկումները չեն օգտագործվում որպես 2026 թվականի անփոփոխ նկարագրություն։