Даькъе I
Хьадалар а этногенез а
Арчий Дагестане лоаман кӀоаргача Арчий юрта а, Чародински района цунна гӀоара хьунашка а бахаш бола зӀамига бен-даькъасте къам. Цар даьдаш укхазара шира меттара бахархой.
История народа · Арчхой
Арчиной истори
Арчинхой - Дагестане лоаман лакхерча дакъашкара даькъаза къам. Цар исторически юрташ Чародински шахьаре улл. Арчински мотт лезгински тоабах долх; цӀагӀагӀа меттигерча Ӏадаташ а, авархойца а, лакхойца а йола юкъарлонаш а цхьана тоаду.
Даькъе II
Юкъера бӀаьшу / 1849 шера кӀимарса бутт
Керстан зама дагахьара
Юкъера бӀаьшу. Керстача хана хинна дагахоам. ТӀехьашкара дувцарашкара довзар; Ӏаткъама барам хьаяьй.
Юкъера бӀаьшу. Ислам даржар. ДӀаэцара таьрахьа тӀехьагӀа дола документашца кӀезига хьаяьй.
1849 шера кӀимарса бутт. ТӀом бахьан долаш Арчий дохадар. ТӀом бахьан долаш Арчий юрт дохадаьд.
Даькъе III
XIX бӀаьшу / 1920-гӀа–1930-гӀа шераш
Округа администраци
XIX бӀаьшу. Гома администраци. Дагестане лаьтташ кердача урхалла дера системе чулоацаш хиннай.
XX бӀаьшу долалуш. А. М. Дирра меттаца йола сурт оттар. Грамматика, тексташ а, словарь а 1908 шера арадаьннай.
1920-гӀа–1930-гӀа шераш. Бахархой дӀа-хьа гӀолла дӀабахар. Хьунаш кӀезигагӀа даьлча даим бола юрташ хьувцаш хиннай.
Даькъе IV
1940-гӀа шераш гӀолла / 1980-гӀа шераш чакхдоалаш–1990-гӀа шераш
Ӏуйлара практикаш хувцадалар
1940-гӀа шераш гӀолла. ГӀулакхера практикаш хувцадалар. Шеран замалахь устагӀаш дӀа-хьа лелабара ужаржа дегӀадалар.
1959–1963 шераш. Этнографически экспедицеш. АрчийшагӀагӀулакх, дувхар а, дезала вахар а тохкаш хиннай.
1980-гӀа шераш чакхдоалаш–1990-гӀа шераш. Дина меттаоттар. Публични дина вахар а, дешар а дегӀадалар.
Даькъе V
2006 шера / 2021 шера ардара 1 ди
Кириллически алфавит
2006 шера. Кириллически алфавит. Авар метта тӀагӀа оттадаь керда яздара система хьаяьй.
2007 шера. Арчинско-русско-английски словарь. Арчинско-русско-английски словарь арадалар.
2021 шера ардара 1 ди. Переписан момент. Россе чу 1693 арчий хьаяьв, Дагестане 1677.
Даькъе VI
Мотт а йоазув а
Арчий мотт - нахско-дагестански дезала лезгий тобӀа шоайла йоаца мотт. Из аварий метта диалект яц. Арчий метта чу диалекташ къоасташ яц. Шоай цӀи - «аршаттен чӀат».
Шоай юрташка мотт дезала чу тӀадиллад, тайп-тайпара тӀехьен нах леладеш ба. ГӀалашкара дезалашка цун моттиг кӀезигагӀа ба. Ишколе руски меттала дешаш ба, наьна метта урокашка аварски метт дешаш ба; арчий метта юкъара литературни норма яц.
2006 шера аварий алфавит т1а бух болаш орфографи хьаяьй. Арчий меттаца дувцараш, къамаьлаши иллеши 1ехаш да.
Даькъе VII
Тешамаш а динаш а
АрчийшагӀа шиӀий ислам лелабу. Арче ислам даржара таьрахьа нийса хьаяьй. Керстача хана хинна лаьца дувцарша а нийса хронологи яц.
Хьалхара кӀоагаш дахара а, догӀа дехара а Ӏадаташ хиннай. Цу чу гӀулакхера Ӏадаташ а, бусалба дуӀаш а вовшахтохаш хиннай. Из исторически практикаех дола хоам ба, таханарча декхара Ӏадатех йоацаш.