Эрмалой

Керсталле хьалхара динан хьал. Материалашкахь билгалбаьхна Арамазд, Анаит, Ваагн, Михр а, кхин делаш а. Культашкахь долу хаамаш дукхах дерг V бӀешарахь керста авторийн сочиненешкара а, археологешкара а схьадовлу; уьш дустар деза, хӀунда аьлча тӀаьхьара дийцар нийса Ӏалашо хиллачу ширачу Ӏадатан тера дац. Меттигера, иранан а, эллинистийн а зӀенаш. Динан оьздангалла цхьаьнатоьхна яра меттигера Ӏадаташ а, арара Ӏаткъамаш а. Цхьацца делийн цӀераш а, сурташ а иранан дуьненаца доьзна ду, кхин берш грекийн делнашца дустар дора. Массо керсталле хьалхара практикаш цхьаьна хийцалуш йоцу системе тӀе яло йиш яц. Делаш а, Ӏибадат ден меттигаш а. Джеймс Расселлс Арамазд лакхара дела санна хьажа, Анаит коьрта Ӏибадат ден деланийх цхьаъ санна, ткъа Михр иранан Митра Ӏадатан зӀенца. Меттигера культаш а, церан эллинистийн дустардар а хийцалуш хилла; керста авторийн суртхӀоттор историн критика езаш ду. Паччахьан керт керсталле далале хьалха. Керсталлин юкъараллаш а, хьехам а динан официалан тӀеэцале хьалха гучуевлла. Сирийн меттаца а, грекийн меттаца а долу зӀенаш коьрта роль ловзийна керсталла хьалха таръяларехь. Апостолийн Ӏадат. Эрмалойн килс шен апостолийн схьадалар Фаддей а, Варфоломей а хьехамца доьзна до. Иза килсан Ӏадат ду; иза ша-ша дӀахӀоттош долу документашкара а, археологин тешаллашкара а къасто еза. Григорий Просветитель а, Трдат III а. Паччахьан Ӏедал керсталле далар Григорий Просветительца а, паччахь Трдат III-гӀачца а доьзна ду. Ӏадатан 301 шо билгалйоккху; талламхоша IV бӀешеран тӀаьхьара даташ а дийцадо, 314–315 шерашца. Пачхьалкхан сацам массо бахархой сиха керсталле балар маьӀна дацара. Агафангел ешар. Роберт Томсон «Историн» евзаш йолу эрмалойн редакци V бӀешеран шолгӀачу декъе йоккху. Текст тайп-тайпана Ӏадаташ а, житийн мотиваш а цхьаьнатуху; дийцархочун шен очевидец хиларах долу дешар иза IV бӀешеран йуьххьера далархочун заманера тӀеяздар маьӀна дац.Сирийн а, каппадокийн а зӀенаш. Талламхоша къасто сирийн къилбера хьалхара хьехам а, тӀаьхьара Кесари Каппадокийскица долу зӀенаш а. Дин дӀадалар, епископаш хӀоттор а, гочдарш а масийтта оьздангаллин юкъараллехула кхиира. Керла дин муха даръялар. Керсталле дар килсан иерархи хӀоттор, дешар, килсаш дагор а, юкъараллин Ӏадаташ хийцар а юкъатохара. Иза чкъоьрашкахь лаьттира а, дуьхьалонашца дӀаяхара. Паччахьан керсталле даларан дата массо хьалхара эшаран дата санна лара мегар дац. Алфавит, гочдарш а, монастыраш а. 405–406 шерашкахь йозан кхоллар Писани гочдан а, ша-шешца йолу тексташ хӀитто а таро йира. Месроп Маштоцан, католикос Саакан а, церан гуонан а болх эрмалойн маттахь динан литературе кхочу некъ шорбира. Куьйгайозанера зорбане деачу жайне кхаччалц. Амстердамехь 1666 шарахь араяьлла хьалхара юьззина зорбане эрмалойн Библи, Воскан Ереванцис кечйина. 1733 шарахь Мхитар Себастацис Венецехь керла арахецар зорбане даьккхира. Диаспорин жайнин центраш дешар а, динан оьздангалла а ларйира. Эрмалойн апостолийн килс. Иза ширачу малхбален, я ориенталан православин, килсашна юкъа йогӀу. Хьалхара кхоъ Дерригдуьненан собор тӀелоцу, ткъа 451 шеран Халкидонан собор тӀелоцуш яц. Цуьнан Ӏилма шен историн контекстехь суртхӀотто еза, кхечу православин юрисдикцешца нийса доцу цхьатерра хилар доцуш. Аварайр а, динан харжам а. V бӀешеран гӀаттам а, 451 шеран тӀом а Сасанийн Ӏедало керста Эрмалойчоьна зороастризм тӀелаца гӀортарна дуьхьалонашца доьзна ду. ТӀеман эшар а, тӀаьхьара динан дагалецар а тайп-тайпана маьӀна долуш ду; тӀаьхьара дийцарш тӀеман нийса статистика санна еша мегар дац. Двинехь хилла собораш. Хьалхара собор 505/506 шарах лору, шолгӀаниг талламхоша 552, 554 я 555 шарах йоккху. ШолгӀачунца Халкидонан къовсам а, эрмалойн календарь тӀеэцар а доьзна до. Килсан позици кхоллаялар тӀаьхьеца дӀаяхара, 451 шеран цхьа сацамца чекх ца яьлла.Килсан центраш а, тӀаьхье а. 1441 шарахь католикосат Эчмиадзинехь меттахӀоттийра; иза Киликийн католикосат дӀаялар маьӀна дацара. Килсан центрийн истори бахархойн меттиг хийцар а, политикин хийцамаш а гойту. Католикаш эрмалой. Католикийн зӀенаш а, юкъараллаш а XVIII бӀешерал хьалха хилла. 1742 шарахь папа Бенедикт XIV-гӀачо Авраам Ардзивянан патриархан гӀуллакх тӀечӀагӀдира. Эрмалойн католикийн килс эрмалойн Ӏадат ларйо а, Римаца зӀенехь ю а. Евангелин юкъараллаш. Эрмалойн евангелин килс Константинополехь 1846 шарахь кхоллаелла динан керладаккхаран боламан, Библи Ӏаморан а, миссионерийн зӀенийн а контекстехь. Цуьнан тӀаьхьара истори Малхбузен Малхбален юкъараллашца, диаспорца а, Эрмалойчоьнца а доьзна ду. Ислам а, идентичносташ тайп-тайпана хилар а. Хемшинийн, я хамшенийн, юкъараллин истори ислам тӀеэцар, эрмалойн маттахь долу меттадекъаш а, тайп-тайпана ша-ша билгалдаккхар а юкъатоху. Массо хемшинаш бусалбанаш санна кхайкха а, массарна цхьа хӀинцалера этносин идентичность тӀетоха а мегар дац. Х. Симонянан редакцехь араяьлла Ӏилманан гулам оцу тайп-тайпаналле хьажа. Тахана дин. Апостолийн килс оьздангаллин дагалецамехь башха меттиг дӀалоцу, амма эрмалойн юкъахь католикаш а, протестанташ а, кхечу ойланийн векалш а, дуьненан нах а бу. Эрмалойчоьнан Конституцис динан организацийн маршо а, уьш пачхьалкхах къасто а тӀечӀагӀдо. Халкъан юкъа хилар ша-шешца стаган дин билгалдоккхуш дац.