Эрмалой

Кристосагалца хьалхара диназа религиозни гӀо. Материалашка хьоахадаьд Арамазд, Анаит, Ваагн, Михр кхы а делаш. Культаштех лаьца хоамаш дукхагӀа хьадаьннад V бӀаьшарара кристосагалца хьалхара яздархой сочиненешкара а, археологешкара а; уж вовшах тоха деза, хӀана аьлча тӀехьара дувцар шира Ӏадатал лоӀаме теркамца нийсагӀа дац. Меттаера, ираний а, эллинистий а юкъагӀерташ. Религиозни культура юкъеяьккхай меттаера Ӏадаташ а, арара Ӏаткъамаш а. Цхьадолча делий цӀераш а, сурташ а ираний дунеца ювзаеннай, кхыдолчаш грекий делашца вовшах тохаш хиннай. Массанена кристосагалца хьалхара Ӏадаташ цхьан ца хувцалуча системе тӀатоха йиш яц. Делаш а, лоӀаме меттигаш а. Джеймс Расселла Арамазд лакхара дела тӀаэцаш хиннав, Анаит корагӀа лоӀаме делий цхьаъ, Михра тарра ираний Митран Ӏадатаца. Меттаера культаш а, уж грекийца вовшах тохар а хувцалуш хиннай; кристосагалца хьалхара яздархой дувцараш исторически критике эшаш да. Паччахьа дӀагӀо кӀалхара дӀаэцале. Кристосагалца хьалхара юкъарлонаш а, хьехам а диназа дӀаэцале хьалхагӀа хьагӀайнай. Сириний а, грекий а меттаца юкъагӀерташ боккъонца доккха маьӀна даьд кристосагалца хьалхара дӀасагӀоржаре. Апостолий Ӏадат. Эрмалой киназа шоай апостолий хьадалар Фаддей а, Варфоломей а хьехамца ювзаю. Из киназа Ӏадат да; из ше кӀалхара даьккха документех а, археологически тешалтех а къоастаде деза. Григорий Просветитель а, Трдат III а. Паччахьа Ӏаьдала дӀаэцар Григорий Просветительца а, паччахьа Трдат III-ца а ювзаеннай. Ӏадатаца 301 шу тӀаэцаш да; талламхой IV бӀаьшара хьалхара тӀехьарагӀа долча ханашка а, 314–315 шерашка а юкъе а хьоахадаьд. Паччахьа бехкам массанена сиха дӀаэцар маьӀна дацар. Агафангел мишта деша деза. Роберт Томсон «Истори» цӀи йолча эрмалой редакци V бӀаьшара шоллагӀа декъа тӀатохаш хиннав. Текст юкъеяьккхай тайп-тайпара Ӏадаташ а, житийни мотиваш а; дувцархочун хаьнарг тӀаэцаридчестве не делает его записью современника обращения начала IV века. Сирийские и каппадокийские связи. Тохжараш хьасташ шехьашца ширачу сирийски къилбеи тӀехьагӀа Кесари Каппадокийскица йолча зӀамашца. Тешар дӀаалар, епископаш тӀатовжар, гочдарш массехк овсара культурашкара дегӀадаьнна. Керда тешар муха дӀаьржар. Кристосалла дӀаяхарца цхьана даьр церковни иерархи оттаяр, дешар, килсаш хьалъяр, юкъара Ӏадаташ хийцар. Из тӀехьагӀа ткъестазашкахь лаьтташ хиннай, духьалъэттарашца цхьана. Паччахьа тешар тӀаэцара таьрахь тӀехьагӀа хинна массо шира тешарий дӀаялара таьрахь аьнна ларъян йиш яц. Алфавит, гочдарш, монастыраш. 405–406 шерашка гергга йоза хьалъярца Писани гочдан а, шерашкахь йолча тексташ оттаде а йиш хиннай. Месроп Маштоца, католикос Саака, цаьрца цхьана болча наьха балхаца эрмалой меттала диназагӀа долча литературах кхеташ хилар шордаьд. Кулгйозанера зорбане дехача дешарга. Амстердаме 1666 шера араяьннай хьалхара юзза зорбане деха эрмалой Библи, Воскан Ереванцис кечаеш. 1733 шера Мхитар Себастаци Венеце керда зорба арадаьккхад. Диаспорай дешарга центраш дешараи диназагӀа долча культураи тӀехьагӀа лаьтташ хиннай. Эрмалой апостолий церковь. Из ширача малхбоалера, я ориентальни православни, церковех я. ТӀаэцаш я хьалхара кхоъ Массо дуьненан собор, тӀаэцаш яц 451 шера Халкидонски собор. Цун тешар шера исторически контексте дӀаала деза, кхыча православни юрисдикцешца нийса доцца цхьатаръялар доцуш. Аварайр а, диназагӀа дола харжам а. V бӀешера гӀаттам а, 451 шера тӀом а зӀамашца хиннай Сасаний Ӏедало кристосалла долча Эрмалое зороастризм тӀатоха гӀертарах духьалъэттарца. ТӀом тӀехьагӀа эшари тӀехьагӀа диназагӀа дола дагахьа ларъяр тайп-тайпара маӀан долаш да; тӀехьагӀа хинна дувцарш тӀоман нийса статистика санна деша дезац. Двине хинна собораш. Хьалхара собор 505/506 шерашкара даьнна лоархӀ, шоллагӀа в иТоажарий талламашка 552, 554 е 555 шерашка юкъеяьккхай. ШоллагӀчох Халкидонцара бехк тӀаэцари эрмалой календарь тӀаэцари бувзап я. Килса позици кхолларалг массехк мугӀарагӀа даьнна дар, 451 шера цхьацца сацамца чакхъяьнна яц. Килса юкъарчеш а, тӀаьхье а. 1441 шера Эчмиадзине католикосат меттаоттаяьй; из Киликийски католикосат дӀаяьнна хилар белгалдаккхар дацар. Килса юкъарчий истори тӀаьхьа баха нах дӀабахар а политика хийцаялар а гойту. Католикаш эрмалой. Католикийн зӀенаш а юкъарчеш а XVIII бӀаьшерал хьалха а хиннай. 1742 шера папа Бенедикт XIV Авраам Ардзивяна патриарший гӀуллакх тӀаэцара тӀаьхьа тӀаьхьадаьккхад. Эрмалой католикий килса эрмалой Ӏадаташ лоаттаду, Римаца зӀенашка я. Евангелий юкъарчеш. Эрмалой евангелий килса Константинополе 1846 шера дина тӀаьхьадалар, Библи тохкар а миссионерашкара зӀенаш а хьадоагӀаш кхоллаяьй. Цун тӀаьхьара истори Ближни Малхбоалера, диаспора а Эрмалой а юкъарчешца бувзам болаш я. Ислам а, идентичносташ тайп-тайпара хилар а. Хемшиний, е хамшениний, юкъарчий истори исламизаци, эрмалой метта говраш а тайп-тайпара ше-ше дӀалоацар а чулоацаш я. Массо хемшина бусалбаш ала е массо цхьа таханлера этносий идентичность тӀатоха мегаргьяц. Х. Симоняна редакцера Ӏилман сборник ма дӀалоацаш из тайп-тайпара хилар ду. Ди тахан. Апостолий килса культураца йоазача дагалаьцашкара лоархӀаш моттиг дӀалоац, амма эрмалой юкъе католикаш, протестанташ, кхыдола хьаькъалаш йола нах а, дунегӀара нах а ба. Эрмалой Конституце дийша организацешкахьа бокъо а, уж паччахьалкхенца къоастадалар а чӀоагӀдаьд. Халкъах хилар ше-ше цхьанне дина тӀаьхьадалар белгалдаккхар дац.