სომხები

ქრისტიანობამდელი რელიგიური გარემო. მასალებში დასახელებულია არამაზდი, ანაჰიტი, ვაჰაგნი, მიჰრი და სხვა ღვთაებები. კულტების შესახებ ცნობები ძირითადად V საუკუნის ქრისტიან ავტორთა თხზულებებიდან და არქეოლოგიიდან მომდინარეობს; ისინი შედარებას მოითხოვს, ვინაიდან გვიანდელი თხრობა არ უდრის უძველესი რიტუალის უშუალო დაკვირვებას. ადგილობრივი, ირანული და ელინისტური კავშირები. რელიგიური კულტურა აერთიანებდა ადგილობრივ ტრადიციებსა და გარე გავლენებს. ღვთაებათა ნაწილის სახელები და ხატები ირანულ სამყაროს უკავშირდება, სხვები კი ბერძნულ ღმერთებს შეადარეს. შეუძლებელია ყველა ქრისტიანობამდელი პრაქტიკის დაყვანა ერთ უცვლელ სისტემამდე. ღვთაებები და თაყვანისცემის ადგილები. ჯეიმს რასელი არამაზდს უზენაეს ღვთაებად განიხილავს, ანაჰიტს ერთ-ერთ მთავარ თაყვანისცემულ ქალღმერთად, ხოლო მიჰრს ირანული მითრას ტრადიციასთან დაკავშირებით. ლოკალური კულტები და მათი ელინისტური შედარებები იცვლებოდა; ქრისტიან ავტორთა აღწერები ისტორიულ კრიტიკას მოითხოვს. სამეფო კარის მოქცევამდე. ქრისტიანული თემები და ქადაგება რელიგიის ოფიციალურ მიღებამდე ადრე გაჩნდა. სირიულენოვან და ბერძნულენოვან გარემოსთან კავშირებს მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ქრისტიანობის ადრეულ გავრცელებაში. სამოციქულო გადმოცემა. სომხური ეკლესია თავის სამოციქულო წარმომავლობას თადეოსისა და ბართლომეს ქადაგებას უკავშირებს. ეს საეკლესიო გადმოცემაა; ის დამოუკიდებლად დათარიღებული დოკუმენტებისა და არქეოლოგიური მოწმობებისგან უნდა გავმიჯნოთ. გრიგოლ განმანათლებელი და თრდატ III. სამეფო ხელისუფლების მოქცევა გრიგოლ განმანათლებელსა და მეფე თრდატ III-ს უკავშირდება. ტრადიციულად მითითებულია 301 წელი; მკვლევარები განიხილავენ IV საუკუნის დასაწყისის უფრო გვიანდელ თარიღებსაც, მათ შორის 314–315 წლებს. სახელმწიფო გადაწყვეტილება არ ნიშნავდა ყველა მცხოვრების მყისიერ მოქცევას. როგორ უნდა ვკითხულობდეთ აგათანგელოსს. რობერტ ტომსონი „ისტორიის“ ცნობილ სომხურ რედაქციას V საუკუნის მეორე ნახევარს მიაკუთვნებს. ტექსტი აერთიანებს სხვადასხვა გადმოცემასა და ცხოვრებისეულ მოტივს; მთხრობელის განაცხადი თვითმხილველობის შესახებმას IV საუკუნის დასაწყისის მოქცევის თანამედროვის ჩანაწერად არ აქცევს. სირიული და კაპადოკიური კავშირები. მკვლევარები განასხვავებენ ადრეულ ქადაგებას სირიული სამხრიდან და შემდგომ კავშირებს კაპადოკიის კესარიასთან. რწმენის გადაცემა, ეპისკოპოსთა ხელდასხმა და თარგმანები რამდენიმე კულტურულ გარემოში ვითარდებოდა. როგორ ვრცელდებოდა ახალი სარწმუნოება. ქრისტიანიზაცია მოიცავდა საეკლესიო იერარქიის მოწყობას, სწავლებას, ტაძრების მშენებლობასა და საზოგადოებრივი რიტუალების შეცვლას. ის თაობების განმავლობაში გრძელდებოდა და წინააღმდეგობასაც ახლდა. სამეფო მოქცევის თარიღი არ შეიძლება ჩაითვალოს ყველა ძველი სარწმუნოების გაქრობის თარიღად. ანბანი, თარგმანები და მონასტრები. დამწერლობის შექმნამ დაახლოებით 405–406 წლებში საშუალება მისცა წმინდა წერილის თარგმნასა და ორიგინალური ტექსტების შედგენას. მესროპ მაშტოცის, კათოლიკოს სააკისა და მათი წრის მოღვაწეობამ გააფართოვა რელიგიურ ლიტერატურაზე წვდომა სომხურ ენაზე. ხელნაწერიდან ნაბეჭდ წიგნამდე. ამსტერდამში 1666 წელს გამოვიდა პირველი სრული ნაბეჭდი სომხური ბიბლია, რომელიც ვოსკან ერევანციმ მოამზადა. 1733 წელს მხითარ სებასტაციმ ვენეციაში ახალი გამოცემა გამოაქვეყნა. დიასპორის წიგნის ცენტრები ხელს უწყობდნენ განათლებასა და რელიგიურ კულტურას. სომხური სამოციქულო ეკლესია. ის მიეკუთვნება ძველ აღმოსავლურ, ანუ ორიენტალურ მართლმადიდებელ ეკლესიებს. აღიარებს პირველ სამ მსოფლიო კრებას და არ აღიარებს 451 წლის ქალკედონის კრებას. მისი სწავლება საკუთარ ისტორიულ კონტექსტში უნდა აღიწეროს, სხვა მართლმადიდებელ იურისდიქციებთან არაზუსტი გაიგივების გარეშე. ავარაირი და რელიგიური არჩევანი. V საუკუნის აჯანყება და 451 წლის ბრძოლა დაკავშირებულია წინააღმდეგობას სასანიდური ხელისუფლების მცდელობასთან, ქრისტიანულ სომხეთს ზოროასტრიზმი მოახვიოს თავს. სამხედრო დამარცხებასა და შემდგომ რელიგიურ ხსოვნას განსხვავებული მნიშვნელობა აქვს; გვიანდელი თხრობები ბრძოლის ზუსტ სტატისტიკად არ უნდა წავიკითხოთ. კრებები დვინში. პირველი კრება 505/506 წლით თარიღდება, მეორე კი კვლევევებში 552, 554 ან 555 წელს მიაკუთვნებენ. მეორეს უკავშირებენ ქალკედონის დაგმობასა და სომხური კალენდრის მიღებას. ეკლესიის პოზიციის ჩამოყალიბება ეტაპობრივად მიმდინარეობდა და არ დასრულებულა 451 წლის ერთი გადაწყვეტილებით. საეკლესიო ცენტრები და მემკვიდრეობითობა. 1441 წელს კათოლიკოსატი ეჩმიაძინში აღდგა; ეს არ ნიშნავდა კილიკიის კათოლიკოსატის არსებობის შეწყვეტას. საეკლესიო ცენტრების ისტორია ასახავს მოსახლეობის გადაადგილებასა და პოლიტიკურ ცვლილებებს. სომეხი კათოლიკები. კათოლიკური კავშირები და თემები XVIII საუკუნემდე არსებობდა. 1742 წელს პაპმა ბენედიქტე XIV-მ დაადასტურა აბრაამ არძივიანის საპატრიარქო მსახურება. სომხური კათოლიკური ეკლესია ინარჩუნებს სომხურ წესს და რომთან ურთიერთობაში იმყოფება. ევანგელისტური თემები. სომხური ევანგელისტური ეკლესია კონსტანტინოპოლში 1846 წელს წარმოიშვა რელიგიური განახლების მოძრაობის, ბიბლიის შესწავლისა და მისიონერული კონტაქტების კონტექსტში. მისი შემდგომი ისტორია დაკავშირებულია ახლო აღმოსავლეთის, დიასპორისა და სომხეთის თემებთან. ისლამი და იდენტობათა მრავალფეროვნება. ჰემშინური, ანუ ჰამშენური, თემების ისტორია მოიცავს ისლამიზაციას, სომხურენოვან კილოებსა და სხვადასხვა თვითგამორკვევას. შეუძლებელია ყველა ჰემშინი მუსლიმად გამოცხადდეს ან ყველას ერთი თანამედროვე ეთნიკური იდენტობა მიეწეროს. ჰ. სიმონიანის რედაქციით გამოცემული სამეცნიერო კრებული სწორედ ამ მრავალფეროვნებას განიხილავს. რელიგია დღეს. სამოციქულო ეკლესიას განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს კულტურულ მეხსიერებაში, მაგრამ სომხებს შორის არიან კათოლიკეები, პროტესტანტები, სხვა შეხედულების წარმომადგენლები და საერო პირები. სომხეთის კონსტიტუცია ამტკიცებს რელიგიური ორგანიზაციების თავისუფლებასა და მათ სახელმწიფოსგან გამიჯვნას. ხალხისადმი კუთვნილება თავისთავად არ განსაზღვრავს ადამიანის რწმენას.