საქართველო

საქართველო, ანუ საქართველო, მდებარეობს სამხრეთ კავკასიაში, შავი ზღვის სანაპიროსა და მთის ქედებს შორის. მისი მემკვიდრეობა აერთიანებს უძველეს დასახლებებს, მცხეთისა და გელათის ქრისტიანულ არქიტექტურას, სვანეთის კოშკებიან სოფლებს, ქართულ დამწერლობას, მრავალხმიან სიმღერასა და მეღვინეობის ტრადიციებს. ქვეყნის კულტურული ცხოვრება მოიცავს ქართულ რეგიონულ ტრადიციებსა და მრავალი სხვა თემის მემკვიდრეობას.

3,9411 მლნ

მოსახლე 2026 წლის 1 იანვრისთვის Geostat-ის მიხედვით; აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის გარეშე

69 700 კმ²

ფართობი საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებში; მოცვა განსხვავდება მოსახლეობის სტატისტიკისგან

იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტი: სამი კულტურული და ერთი ბუნებრივი

გეოგრაფია დეტალებში

რეგიონები და დასახლებული პუნქტები

საქართველოს ტერიტორიული მოწყობა მოიცავს ცხრა რეგიონს, ორ ავტონომიურ რესპუბლიკასა და დედაქალაქ თბილისს. ქვემოთ ცალკე ჩამოთვლილია შიდა მუნიციპალიტეტები და დასახლებული პუნქტები. სამხრეთ ოსეთი (ცხინვალის რეგიონი) წარმოდგენილია ცალკე ბარათით მისი სტატუსისა და ფაქტობრივი მართვის განმარტებით.

დასახლებული პუნქტები: 4398
ტერიტორიები: 13

ცნობარში 4 398 დასახლებული პუნქტია. სია შემოწმებულია 2026 წლის 28 ოქტომბერს; ასევე შეტანილია მცირე დასახლებული პუნქტები მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით შერჩევის გარეშე. ფრჩხილებში შენარჩუნებულია ეროვნული დაწერილობა, წერტილის შემდეგ მითითებულია მუნიციპალიტეტი. სახელწოდებების რუსული გადმოცემა ძიებას უწყობს ხელს.

დედაქალაქი, ცალკე მუნიციპალიტეტითბილისიცენტრი: თბილისი

ავტონომიური რესპუბლიკააჭარაცენტრი: ბათუმი

რეგიონიგურიაცენტრი: ოზურგეთი

რეგიონიიმერეთიცენტრი: ქუთაისი

რეგიონიკახეთიცენტრი: თელავი

რეგიონიქვემო ქართლიცენტრი: რუსთავი

რეგიონიმცხეთა-მთიანეთიცენტრი: მცხეთა

რეგიონირაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთიცენტრი: ამბროლაური

რეგიონისამეგრელო-ზემო სვანეთიცენტრი: ზუგდიდი

რეგიონისამცხე-ჯავახეთიცენტრი: ახალციხე

რეგიონიშიდა ქართლიცენტრი: გორი

ავტონომიური რესპუბლიკა საქართველოს კანონმდებლობითაფხაზეთიცენტრი: სოხუმი

ტერიტორია სადავო სტატუსითსამხრეთ ოსეთი (ცხინვალის რეგიონი)ცენტრი: ცხინვალი

გეოგრაფია და მოსახლეობა

საქართველო სამხრეთ კავკასიაში, შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს. ჩრდილოეთით დიდი კავკასიონია, სამხრეთით მცირე კავკასიონის მთათა სისტემები. დასავლეთში უფრო ნოტიო პირობებია გავრცელებული, აღმოსავლეთში კლიმატი უფრო მშრალია; სიმაღლე მნიშვნელოვნად ცვლის ბუნებრივ გარემოს. ქვეყანა ესაზღვრება რუსეთს, აზერბაიჯანს, სომხეთსა და თურქეთს. ფართობი 69 700 კმ² ეხება ქვეყნის საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებს. Geostat-ის მოსახლეობის შეფასება 2026 წლის 1 იანვრისთვის შეადგენს 3 941,1 ათას ადამიანს და არ მოიცავს აფხაზეთსა და სამხრეთ ოსეთს. ამიტომ ამ მაჩვენებლების გაყოფა შედარებადი მოსახლეობის სიმჭიდროვის მისაღებად არასწორია. Geostat-ის 2026 წლის 24 აპრილის გამოშვება ითვალისწინებს 2024 წლის აღწერის შედეგებს; 2025 წლის დასაწყისის შეფასებაც გადაითვალა. აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა და 1 იანვრისთვის ყოველწლიური შეფასება სხვადასხვა თარიღს განეკუთვნება. თბილისში 2026 წლის დასაწყისისთვის შეფასებული იყო 1 369,4 ათასი მცხოვრები.

სახელმწიფო და ტერიტორიული კონტექსტი

ქვეყნის ოფიციალური სახელწოდება კონსტიტუციაში: საქართველო, ქართულად საქართველო. დედაქალაქი თბილისი. აფხაზეთის კონსტიტუციური სტატუსი და მისი ფაქტობრივი მართვა უნდა გაიმიჯნოს. აფხაზეთი და სამხრეთ ოსეთი საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების ეფექტური კონტროლის გარეთ არიან. გაეროს 2025 წლის მოხსენებაში ეს დაკავშირებულია 1990-იანი წლებისა და 2008 წლის შეიარაღებულ კონფლიქტებთან; იქვე აღნიშნულია ამ ტერიტორიების დამოუკიდებლობის რუსული აღიარება და რუსული ჯარების ყოფნა. ქვეყნის საერთაშორისოდ აღიარებული საზღვრები და სტატისტიკის ფაქტობრივი მოცვა გვერდზე ცალ-ცალკეა მითითებული.

დაკავშირებული სტატიები ხალხებზე

ქართველები

ქართველები · ქართველები · 3 304 075 საქართველოში (2024 წლის აღწერა)

ქართული; ასევე მეგრული და სვანური შესაბამის თემებში

აზერბაიჯანელები

Azərbaycanlılar · აზერბაიჯანელები · 9 436,1 ათასი აზერბაიჯანში (2019 წლის აღწერა)

აზერბაიჯანული: ჩრდილოეთური და სამხრეთული ვარიანტები

სომხები

Հայեր · ჰაიერ · 2 875 697 სომხეთში (2022 წლის აღწერა)

სომხური: აღმოსავლეთსომხური და დასავლეთსომხური ლიტერატურული ნორმები

ოსები

ირონ · დიგორონ · 485 646 რუსეთში (2021 წლის აღწერა)

ოსური: ირონული და დიგორული

რეგიონული კულტურული ტრადიციები

ქართლი და კახეთი: აღმოსავლეთ საქართველო: მცხეთა, თბილისი და კახური მეღვინეობის ტრადიციები. ისტორიული მხარეები არ არის იგივე, რაც თანამედროვე ადმინისტრაციული ერთეულები.
იმერეთი და გურია: დასავლეთ საქართველო: ქუთაისისა და გელათის მემკვიდრეობა, სიმღერისა და სამზარეულოს რეგიონული ფორმები.
სამეგრელო და სვანეთი: მეგრული და სვანური დამოუკიდებელი ნათესავი ქართველური ენებია. რეგიონული და ენობრივი კუთვნილება არ აუქმებს პიროვნულ თვითგამორკვევას.
აჭარა: სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს შავიზღვისპირა და მთიანი ნაწილები; ბათუმი, ადგილობრივი კულინარიული და მუსიკალური ტრადიციები.
ჩრდილო-აღმოსავლეთის მთიანი მხარეები: თუშეთი, ხევსურეთი, ფშავი და მეზობელი ხეობები ინარჩუნებენ დასახლებისა და რიტუალური კულტურის ადგილობრივ ფორმებს. მათი შესწავლისთვის მნიშვნელოვანია კონკრეტული თემის კონტექსტი.

ენები და დამწერლობა

ქართული: სახელმწიფო და ლიტერატურული ენა

ქართული ეკუთვნის ქართველურ ოჯახს და აქვს საკუთარი დამწერლობა. თანამედროვე ზოგადსაგანმანათლებლო და ყოველდღიური წერითი პრაქტიკა იყენებს მხედრულს. ენის სახელმწიფო სტატუსი განმტკიცებულია კონსტიტუციით.

მეგრული და სვანური

მეგრული და სვანური ქართულის ნათესავი ქართველური ენებია და არა უბრალოდ ლიტერატურული ქართულის ადგილობრივი ვარიანტების სახელწოდებები. მეგრული ძირითადად დასავლეთშია გავრცელებული, სვანური კი ისტორიულ სვანეთს უკავშირდება. ენობრივი კლასიფიკაცია უნდა გავმიჯნოთ ეთნიკური თვითიდენტიფიკაციისგან.

ლაზური და ქართველური ნათესაობა

ლაზური განსაკუთრებით ახლოსაა მეგრულთან. მისი მატარებლების ძირითადი ნაწილი თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთში ცხოვრობს; მცირე თემები არსებობს საქართველოს შავიზღვისპირეთში. ამიტომ ოთხი ქართველური ენა არ ნიშნავს საქართველოს ოთხ სახელმწიფო ენას.

აფხაზური და თემების სხვა ენები

საქართველოს კონსტიტუციის მე-2 მუხლის მიხედვით სახელმწიფო ენაა ქართული, ხოლო აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში ასევე აფხაზური. ეს კონსტიტუციური დებულება არ აღწერს ტერიტორიის ფაქტობრივ მართვას. ქვეყანაში გამოიყენება ასევე სომხური, აზერბაიჯანული, რუსული, ოსური და თემების სხვა ენები.

თემები და სტატისტიკური მოცვა

საქართველო მრავალეროვანია. ბმულების ჩამონათვალი ასახავს პორტალის ხელმისაწვდომ სტატიებს და არა მოსახლეობის სრულ შემადგენლობას. თემების შესახებ ცნობები არ წარმოადგენს თითოეული ადამიანის შეხედულებების ან რელიგიურობის შეფასებას.

აზერბაიჯანელები და სომხები: ქვეყნის მსხვილი თემები საკუთარი ენობრივი, საგანმანათლებლო და რელიგიური ტრადიციებით.
რუსები, ოსები, ეზიდები და სხვა მცხოვრებლები: ეროვნება, მოქალაქეობა, მშობლიური ენა და რელიგია ადამიანის სხვადასხვა მახასიათებელია.
აღწერის ტერიტორიული მოცვა: Geostat-ის მიერ გამოქვეყნებული მონაცემები არ მოიცავს აფხაზეთსა და სამხრეთ ოსეთს. მათი გამოყენება მთელი აფხაზური ან ოსური მოსახლეობის რაოდენობის შეფასებად შეუძლებელია.

საქართველოს ისტორია

სარჩევი

ტექსტის ზომა

100%

თავი 1 · დაახლოებით 1,8 მლნ წლის წინ და ნეოლითი

დმანისი და ადრეული მეღვინეობა

დმანისის აღმოჩენები მოიცავს ძველი ადამიანებისა და ცხოველების ნაშთებს, ასევე დაახლოებით 1,8 მილიონი წლის ქვის იარაღებს. ისინი მნიშვნელოვანია აფრიკის გარეთ ადამიანთა ადრეული გავრცელების კვლევისთვის; მათ თანამედროვე ქართველებად წოდება ანაქრონიზმი იქნებოდა.

კვლევის სხვა მიმართულება დაკავშირებულია ნეოლითურ დასახლებებთან შულავერის გორა და გადაჭრილის გორა. კერამიკის ქიმიურმა ანალიზმა და კონტექსტების დათარიღებამ PNAS-ის 2017 წლის სტატიის ავტორებს საშუალება მისცა ჭურჭელი ყურძნის ღვინოს დაეკავშირებინათ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე დაახლოებით 6000-5800 წლებთან. ეს არქეოლოგიური მოწმობაა და არა იმის დამტკიცება, რომ თანამედროვე რეცეპტები რვა ათასწლეულის განმავლობაში უცვლელი დარჩა.

გვერდი 1 -დან 1თავში 1

მიმოხილვა განასხვავებს ძველ სამეფოებს, შუა საუკუნეების გაერთიანებულ სახელმწიფოსა და თანამედროვე საქართველოს. სხვადასხვა ეპოქის საზღვრები და პოლიტიკური სახელწოდებები არ ემთხვევა ერთმანეთს.

მცხეთა, გელათი და ზემო სვანეთი

საქართველოში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ოთხი ობიექტია: მცხეთის ისტორიული ძეგლები, გელათის მონასტერი, ზემო სვანეთი და კოლხური წვიმის ტყეები და ჭაობები. ისინი არ უნდა აგვერიოს არამატერიალური მემკვიდრეობის სიასა და პროგრამაში „მსოფლიო ხსოვნა“. მცხეთის ობიექტი მოიცავს ჯვარს, სვეტიცხოველსა და სამთავროს. ეს სხვადასხვა ეპოქის ანსამბლებია და არა ერთი წლის ნაგებობები. გელათი ქუთაისის მახლობლად დაარსდა 1106 წელს; მონასტერი ცნობილია არქიტექტურით, მოზაიკებით, ფრესკებითა და თავისი აკადემიის ისტორიით. ზემო სვანეთი წარმოდგენილია უშგულის თემში მდებარე ჩაჟაშის დაცული კულტურული ლანდშაფტით. კოშკებიანი სახლები აერთიანებდა საცხოვრებელ და თავდაცვით ფუნქციებს. კონკრეტული ობიექტის სიაში შეტანა არ ნიშნავს, რომ მთელ სვანეთს ერთნაირი დაცვის სტატუსი აქვს.

კოლხური ტყეები და დაცული ტერიტორიები

იუნესკოს ბუნებრივი ობიექტი „კოლხური წვიმის ტყეები და წყალ-ჭაობიანი ტერიტორიები“ მოიცავს შვიდ ნაკვეთს შავი ზღვის ნოტიო აღმოსავლეთ სანაპიროზე. მის შემადგენლობაში წარმოდგენილია აჭარის, გურიისა და სამეგრელო-ზემო სვანეთის ტყეები და ჭაობის ეკოსისტემები. ეს არ არის ტროპიკული ჯუნგლები, არამედ ზომიერი სარტყლის ნოტიო ტყეები რელიქტური და ენდემური სახეობებით. ბორჯომ-ხარაგაული იცავს მცირე კავკასიონის მთა-ტყის ლანდშაფტებს; ეროვნული პარკი 1995 წელს შეიქმნა. თუშეთის დაცული ტერიტორიები აერთიანებს მთის ხეობების ბუნებრივ და კულტურულ მემკვიდრეობას. ნაკრძალის, ეროვნული პარკისა და დაცული ლანდშაფტის რეჟიმები ერთმანეთისგან განსხვავდება. სეზონური ხელმისაწვდომობა, რეგისტრაციის წესები და მთის მარშრუტების მდგომარეობა იცვლება. აქტუალური პირობები უნდა შემოწმდეს კონკრეტული ტერიტორიის ადმინისტრაციასთან და არ უნდა ჩაითვალოს რეგიონის მუდმივ მახასიათებლად.

რელიგიები და კულტურული მრავალფეროვნება

კონსტიტუცია აღიარებს საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის განსაკუთრებულ ისტორიულ როლს და უზრუნველყოფს რწმენისა და რელიგიის თავისუფლებას. ეთნიკური კუთვნილება და პირადი რწმენა ურთიერთშემცვლელი ცნებები არ არის. ქვეყნის რელიგიურ თემებს შორის წარმოდგენილნი არიან მართლმადიდებლები, მუსლიმები, სომხური სამოციქულო ეკლესიის მიმდევრები, კათოლიკები, იუდეველები და სხვა ჯგუფები. აღწერა ითვალისწინებს გამოცხადებულ კუთვნილებას და არა რელიგიური პრაქტიკის ხარისხს. საზოგადოებრივი მაუწყებლის პუბლიკაციაში 2024 წლის აღწერის დეტალური შედეგების შესახებ მოცემულია რელიგიის, ეროვნებისა და მშობლიური ენის ცალკეული მაჩვენებლები.

დამწერლობა და ლიტერატურა

ქართული დამწერლობის სამი სისტემა: მრგვლოვანი, რომელიც აგრეთვე ცნობილია როგორც ასომთავრული, ნუსხური და მხედრული. მათი ფუნქციები განსხვავდება: მხედრული გამოიყენება თანამედროვე ყოველდღიურ და საგანმანათლებლო პრაქტიკაში, ადრეული სისტემები კი კვლავ ცოცხლობენ საეკლესიო და ხელოსნურ გარემოში. 2016 წელს ეს ცოცხალი კულტურა იუნესკოს არამატერიალური მემკვიდრეობის სიაში შევიდა. შოთა რუსთაველის პოემა „ვეფხისტყაოსანი“ XII-XIII საუკუნეების მიჯნაზე შეიქმნა. პოემის ხელნაწერი კრებული 2013 წელს საერთაშორისო რეესტრში „მსოფლიო მეხსიერება“ შევიდა. ნაწარმოების ასაკი და ყოველი შემორჩენილი ნუსხის ასაკი უნდა გავმიჯნოთ: ხელნაწერი ტრადიცია საუკუნეების განმავლობაში ყალიბდებოდა.

მრავალხმიანი გალობა

ქართული მრავალხმიანი გალობა მოიცავს სხვადასხვა ადგილობრივ ტრადიციას და არა ერთ საერთო მუსიკალურ შაბლონს. იუნესკომ ის 2001 წელს ზეპირი და არამატერიალური მემკვიდრეობის შედევრად გამოაცხადა; წარმომადგენლობით სიაში 2008 წელს შევიდა. ტრადიციული პოლიფონიის კვლევითი ცენტრი განასხვავებს ფორმებს მდგრადი ბანით, ხმების კონტრასტული მოძრაობითა და მათი შერწყმებით. აღმოსავლეთ და დასავლეთ რეგიონებში გავრცელებულია მრავალხმიანობის ორგანიზების სხვადასხვა ხერხი; საერო გალობასა და საეკლესიო საგალობელსაც თავისი თავისებურებები აქვს. იუნესკოს ოფიციალური გვერდი შეიცავს მასალას ტრადიციის ჟღერადობის გასაცნობად.

რეგიონული სამზარეულო

ქართული სამზარეულო ადგილობრივი ტრადიციებისგან შედგება. იმერული ხაჭაპური განსხვავდება ნავის ფორმის აჭარული ვარიანტისგან; ხინკლის მთის სახეობები არ ამოწურავს ამ კერძის მომზადების ყველა ხერხს. სამცხე-ჯავახეთში გვხვდება ხორცისა და ფქვილეული კერძების დამზადების საკუთარი ფორმები. ფართოდ ცნობილ კერძებს შორისაა ბოსტნეულის ფხალი ნიგვზის სოუსით, ლობიო და საცივი ნიგვზის სოუსით. შემადგენლობა, მირთმევა და სადღესასწაულო კონტექსტი განსხვავდება რეგიონისა და ოჯახის მიხედვით. ერთი მენიუს აღწერა, როგორც ქვეყნის ყოველი მცხოვრებისთვის სავალდებულო, არასწორი იქნებოდა.

ქვევრი და მეღვინეობის ისტორია

ქვევრი წარმოადგენს დიდ თიხის ჭურჭელს, რომელიც გამოიყენება ღვინის დუღილისთვის, დავარგებისა და შენახვისთვის. ტრადიცია მოიცავს ჭურჭლის დამზადებას, ვაზის მოვლასა და ცოდნის გადაცემას ოჯახსა და თემში. 2013 წელს მეთოდი იუნესკოს არამატერიალური მემკვიდრეობის სიაში შევიდა. PNAS-ის 2017 წლის არქეოლოგიური სტატია განიხილავს ყურძნის ღვინის ქიმიურ კვალს ნეოლითურ კერამიკაში. ავტორები ცალკე განიხილავენ ნეოლითურ აღმოჩენებსა და უფრო გვიანდელ მიწისქვეშა ჭურჭლებს შორის არსებულ ხარვეზებს. ამიტომ მეღვინეობის უძველესი მტკიცებულებები ავტომატურად არ უნდა ვუწოდოთ თანამედროვე ქვევრის მეთოდის უწყვეტი გამოყენების დამადასტურებელი ჩვენების ძვ. წ. VI ათასწლეულიდან.

უნივერსიტეტები, მუზეუმები და მემკვიდრეობის კვლევა

თბილისის უნივერსიტეტი 1918 წელს ივანე ჯავახიშვილისა და მისი თანამოაზრეების ინიციატივით გაიხსნა. ოფიციალური ისტორია ძველი კალენდრით 26 იანვარს მიუთითებს; თანამედროვე სამახსოვრო თარიღი 8 თებერვალს მოდის. პირველი რექტორი პეტრე მელიქიშვილი გახდა. საქართველოს ეროვნული მუზეუმი იკვლევს არქეოლოგიურ მემკვიდრეობას, მათ შორის დმანისს. ეროვნული არქივი აქვეყნებს უახლესი ისტორიის დოკუმენტებსა და ფოტოებს, უნივერსიტეტური პროექტები კი შეისწავლიან ქართველურ ენებსა და მრავალხმიანობას. ეს დაწესებულებები სხვადასხვა ტიპის მასალას გვაწვდიან: ნივთიერ აღმოჩენებს, დოკუმენტებს, ენობრივ აღწერებსა და შესრულების ჩანაწერებს.

მედია

საქართველოს მაღალმთიანი ლანდშაფტები

პეიზაჟი საქართველოს მაღალმთიანი ხეობების მოტივებზე · ილუსტრაცია. ძეგლების ნამდვილი გამოსახულებები და საარქივო ფოტოები ხელმისაწვდომია დაწესებულებების ბმულებზე.

ჰიმნი

თავისუფლება

ქართული

დავით მაღრაძის სიტყვები. ზაქარია ფალიაშვილის მუსიკა, ჰიმნისთვის დამუშავებული იოსებ კეჭაყმაძის მიერ. ჰიმნი მიღებულ იქნა 2004 წელს; მოქმედი სამართლებრივი საფუძველი ცალკეა მითითებული.

სახელწოდება „თავისუფლება“ ითარგმნება როგორც „თავისუფლება“. ტექსტი და მუსიკა განმტკიცებულია საქართველოს ორგანული კანონის სახელმწიფო სიმბოლოების შესახებ 2018 წლის 14 ნოემბრის № 4 და № 5 დანართებში. ოფიციალური ტექსტი და ნოტების დანართი ხელმისაწვდომია პირველწყაროს ბმულზე.

ქრონოლოგია

მოვლენები: 18 / 18

დაახლოებით 1,8 მლნ წლის წინ: დმანისის აღმოჩენები ადრეული ადამიანების, ცხოველების ნაშთები და ქვის იარაღები.
დაახლოებით ძვ. წ. 6000-5800: ნეოლითური მეღვინეობა შულავერის გორისა და გადაჭრილის გორის შესწავლილი არქეოლოგიური კონტექსტების დათარიღება.
IV საუკუნე: ქრისტიანობა ქართლში ქრისტიანობის მიღება სამეფო ხელისუფლების მიერ აღმოსავლეთ საქართველოს სამეფოში.
XI საუკუნის დასაწყისი: გაერთიანება ბაგრატ III-ის დროს გაერთიანებული შუა საუკუნეების სამეფოს ჩამოყალიბება.
1106: გელათის დაარსება მონასტერი და მომავალი საგანმანათლებლო ცენტრი.
1783: გეორგიევსკის ტრაქტატი რუსეთის პროტექტორატი ქართლ-კახეთზე.
1801: ქართლ-კახეთის რუსეთის იმპერიაში შეყვანა აღმოსავლეთ საქართველოს სამეფოში მონარქიის შეწყვეტა.
1918: უნივერსიტეტი და პირველი რესპუბლიკა თბილისის უნივერსიტეტის გახსნა; 26 მაისს გამოცხადდა დამოუკიდებლობა.
1921: კონსტიტუცია და საბჭოთა დაპყრობა 21 თებერვალს მიღებულ იქნა კონსტიტუცია; 25 თებერვალს წითელი არმია თბილისში შევიდა.
1937: პოლიტიკური რეპრესიები სანდრო ახმეტელისა და პეტრე ოცხელის დახვრეტა აისახა საარქივო გამოფენაზე.
1991: დამოუკიდებლობის აღდგენა 31 მარტის რეფერენდუმი და 9 აპრილის აქტი.
1994: პირველი მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტები მცხეთა და ობიექტი, რომელიც ამჟამად წარმოდგენილია გელათის მონასტრით.
1995: საქართველოს კონსტიტუცია მიღებულ იქნა 24 აგვისტოს.
1996: ზემო სვანეთი იუნესკოს სიაში კოშკური არქიტექტურა და ჩაჟაშის კულტურული ლანდშაფტი.
2008: ომი და მოსახლეობის გადაადგილება თანამედროვე შედეგები განხილულია გაეროს მოხსენებაში.
2013: ცოცხალი და ხელნაწერი ტრადიციების აღიარება ქვევრის მეთოდი შეტანილია არამატერიალური მემკვიდრეობის სიაში, რუსთაველის ხელნაწერი კრებული „მსოფლიო მეხსიერების“ რეესტრში.
2016: სამი დამწერლობის სისტემა ქართული დამწერლობის ცოცხალი კულტურა შეტანილია იუნესკოს არამატერიალური მემკვიდრეობის სიაში.
2021: კოლხური ტყეები და ჭაობები ბუნებრივი ობიექტი შეტანილია მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.