აზერბაიჯანელები

ისლამამდელი რელიგიური გარემო. ისლამის გავრცელებამდე რეგიონის სხვადასხვა ნაწილში არსებობდა ადგილობრივი კულტები, ზოროასტრული და ქრისტიანული ტრადიციები. შემორჩენილი კავკასია-ალბანური ქრისტიანული ხელნაწერები ცალკეულ ენობრივ და საეკლესიო ისტორიას განეკუთვნება. მათ არ შეიძლება ეწოდოს ძველ აზერბაიჯანულ ენაზე შესრულებული ტექსტები. მასალების ისტორიული გეოგრაფია. შუა საუკუნეების აზერბაიჯანის, არანისა და თანამედროვე აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საზღვრები არ ემთხვევა. ბოსვორთი მათ ცალ-ცალკე განიხილავს. ერთი ოლქის მოქცევის შესახებ ცნობები არ შეიძლება გავრცელდეს ხალხის დღევანდელი დასახლების მთელ სივრცეზე. ზოროასტრიზმი და წმინდა ცეცხლი. ადურ-გუშნასპი ისტორიულ აზერბაიჯანის ოლქში, დღევანდელი ირანის ტერიტორიაზე, მნიშვნელოვანი ზოროასტრული სიწმინდე იყო. მისი ისტორია კონკრეტულ რელიგიურ გარემოს განეკუთვნება; ის არ ამტკიცებს, რომ თანამედროვე აზერბაიჯანელების ყველა წინაპარი ერთ სარწმუნოებას აღიარებდა. ენა და რელიგიური ცვლილებები. შუა საუკუნეების მასალების ირანული აზარი განსხვავდება თანამედროვე თურქული აზერბაიჯანულისგან. ენობრივი გადასვლა საუკუნეების განმავლობაში მიმდინარეობდა და არ დაემთხვა ისლამის მიღებას. ენების გარჩევა ეხმარება თავიდან ავიცილოთ დღევანდელი იდენტობის მცდარი გადატანა ძველ მოსახლეობაზე. როგორ მოვიდა ისლამი. არაბთა სამხედრო ლაშქრობებმა, ხალიფატის ხელისუფლების დამყარებამ და მუსლიმური ჯგუფების გადასახლებამ VII საუკუნიდან შექმნა ისლამის გავრცელების პირობები. პოლიტიკური დაპყრობა და მოსახლეობის მოქცევა ერთი მოვლენა არ იყო: რელიგიური ცვლილებები თანდათანობით ხდებოდა. ქალაქები, თემები და სწავლება. მეჩეთები, სულიერი სწავლება და ყოველდღიური კავშირები მოსახლეობას ისლამურ კულტურულ გარემოში აერთიანებდა. არაქსის ჩრდილოეთით და სამხრეთით მდებარე ოლქების შუა საუკუნეების ისტორია განსხვავებული იყო; ერთი ლაშქრობის თარიღი არ შეიძლება ჩაითვალოს მთელი ხალხის მოქცევის დღედ. ოღუზთა გადასახლებები. თურქული ენების გავრცელება და ისლამიზაცია დაკავშირებულია, მაგრამ დროში არ ემთხვევა. ოღუზური ჯგუფების მოსვლამ შეცვალა ენობრივი და პოლიტიკური გარემო, რომელშიც ისლამი უკვე იყო წარმოდგენილი. თანამედროვე კონფესიური რუკა არ შეიძლება გადავიტანოთ ადრეულ შუა საუკუნეებში. ორდენის სუნიტური საწყისები. საფი ად-დინი სუნიტი სუფი მოძღვრის ზაჰიდ გილანის მოწაფე იყო. ადრეული სეფევია ამ გარემოში წარმოიშვა; მისი შემდგომი შიიტური მიმართულება ისტორიული ცვლილებების შედეგი იყო და არა დაფუძნებიდანვე უცვლელი თვისება. სუფიური ქსელები და სეფიანები. სეფიანთა მოძრაობა არდებილის რელიგიური ორდენიდან გაიზარდა. მისი რწმენა და პოლიტიკური მიზნები იცვლებოდა; ადრეული მოძრაობა არ შეიძლება სრულად გაიგივდეს გვიანდელ ოფიციალურ დოქტრინასთან. ჯუნაიდი და ახალი მიმდევრები. XV საუკუნეში ჯუნაიდი ანატოლიიდან და სირიიდან თურქმენ მიმდევრებს იზიდავდა. მის დროს გაძლიერდა ალის პატივისცემა და ორდენის პოლიტიკური პრეტენზიები. ეს ეხმარება გავიგოთ, როგორ გახდა სუფიური ქსელები მომავალი დინასტიის საყრდენი. ჰაგიოგრაფიული მასალების კრიტიკა. იბნ ბაზაზის „საფვათ ას-საფა“, დასრულებული დაახლოებით 1358 წელს, ძირითადად საფი ად-დინის სასწაულებსა და დარიგებებზე მოგვითხრობს. გვიანდელი რედაქციები დინასტიის ინტერესებს გამოხატავდა; ჰაგიოგრაფიული თხრობა სხვა მასალებთან უნდა შევადაროთ. შიიზმის განმტკიცება. 1501 წელს შაჰ ისმაილმა შიიზმი თავისი სახელმწიფოს სახელმწიფო რელიგიად გამოაცხადა. თორმეტიმამიანელთა შიიზმის დამკვიდრება მოიცავდა ხელისუფლებას, ქადაგებას, სწავლებასა და იძულებას; ის თაობების განმავლობაში გრძელდებოდა და სუნიტური ყოფნა არ გააუქმა. სუნიტური თემები. სუნიტური ტრადიციები რეგიონში შემორჩა, მათ შორის ოსმალურ-სეფიანური დაპირისპირების პირობებში. პოლიტიკური საზღვრები, გადასახლებები და ადგილობრივი ისტორია რელიგიურ ცხოვრებაზე გავლენას ახდენდა. არასწორია ყველა აზერბაიჯანელის ისლამის ერთი მიმართულების მიმდევრად წარმოდგენა. მუჰარამი, აშურა და ზიარათი. შიიტური თემებისთვის მნიშვნელოვანია იმამ ჰუსეინის ხსოვნა. სამგლოვიარო პოეზიას, შეკრებებსა და სიწმინდეთა მოლოცვას ადგილობრივი ფორმები აქვს. თანამედროვე საველე კვლევები აჩვენებს ცვლილებებსა და კამათს თავად თემების შიგნით და არა ერთადერთ სავალდებულო რიტუალს. ათეშგიაჰი და ინდოელი მლოცველები. სურახანის კომპლექსი დაკავშირებულია ცეცხლის პატივისცემასთან და ინდურ სავაჭრო-სამლოცველო კავშირებთან. აღწერებში აღნიშნული არიან ზოროასტრები, ინდუისტები და სიქები. გვიანდელი ნაგებობები და მნახველთა პრაქტიკა არ შეიძლება ჩაითვალოს ყველა აზერბაიჯანელის ერთი ძველი რელიგიის პირდაპირ მტკიცებულებად. XIX საუკუნის საერო აზროვნება. განმანათლებლები განიხილავდნენ საზოგადოებრივ და რელიგიურ წესრიგს. მირზა ფათალი ახუნდზადე ავითარებდა საერო კრიტიკასა და რეფორმების პროექტებს. მისი შეხედულებები კონკრეტული ავტორის პოზიციაა და არა მთელი საზოგადოების ურწმუნოების მოწმობა. საბჭოური შეზღუდვები და უწყვეტობა. ანტირელიგიური კამპანიები ზღუდავდა ღია ღვთისმსახურებასა და რიტუალებს. ამავდროულად, ცალკეული ოჯახური და ადგილობრივი პრაქტიკა გრძელდებოდა და იცვლებოდა. საჯარო რელიგიური ცხოვრების აღორძინება სსრკ-ის შემდეგ არ ნიშნავს, რომ რწმენა მანამდე სრულად გაქრა. თანამედროვე რელიგიური ცხოვრება. აზერბაიჯანელებს შორის არიან შიიტები, სუნიტები და საერო ადამიანები; რიტუალებში მონაწილეობის ხარისხი განსხვავებულია. აზერბაიჯანის რესპუბლიკა საერო სახელმწიფოა. რელიგიის ეროვნული სტატისტიკური მაჩვენებლები დამატებითი კვლევის გარეშე არ შეიძლება წარმოვადგინოთ მთელი მსოფლიოს ეთნიკური აზერბაიჯანელების კონფესიურ შემადგენლობად. ნოვრუზი და ხალხური კალენდარი. ნოვრუზი დაკავშირებულია გაზაფხულის განახლებასთან, ოჯახურ შეხვედრებთან და კეთილდღეობის სურვილებთან. მას სხვადასხვა ხალხი და რელიგიური თემი აღნიშნავს. ცეცხლის ან სხვა სიმბოლოების არსებობა არ იძლევა საშუალებას ავტომატურად განვსაზღვროთ დღევანდელი დღესასწაულის მონაწილის რელიგია.