ჩეჩნები

ისლამამდელი რწმენები. ეთნოგრაფები აღრიცხავდნენ ბუნებრივი ძალების, წმინდა ადგილებისა და წინაპრების თაყვანისცემას, წარმოდგენებს საიქიო ცხოვრებაზე. ჩაწერილ სახელებს შორის გვხვდება დელა, სელა და ტუშოლი. ეს ცნობები ძირითადად გვიანდელი ჩანაწერებითა და ნახური ტრადიციების შედარებითი შესწავლით მოგვეპოვა. ისინი საფუძველს არ გვაძლევს აღვადგინოთ ყველა ძველი ჩეჩნის ერთიანი, უცვლელი რელიგიური სისტემა. როგორ ვკითხულობდეთ ადრეულ მოწმობებს. ბ. კ. დალგათის ნაშრომი, კერძოდ, ეყრდნობა 1891–1892 წლებში მთიან ინგუშეთში მოგზაურობებს. ძველ ლიტერატურაში სახელწოდება „ჩეჩნები“ ზოგჯერ ინგუშებსაც მოიცავდა. ამიტომ მის მიერ აღწერილი ინგუშური დღესასწაული ან სალოცავი განმარტების გარეშე ჩეჩნურად არ უნდა გამოცხადდეს. დღეს ეს მასალები გამოიყენება ჩაწერის ადგილისა და ისტორიული ტერმინოლოგიის გათვალისწინებით. ქრისტიანული გავლენა. ცენტრალური კავკასიის, ალანიისა და საქართველოს გავლით კონტაქტები ქრისტიანულ წარმოდგენებსა და რიტუალურ ელემენტებს შემოიტანდა. მათი კვალი აღინიშნებოდა გადმოცემებსა და რელიგიურ ლექსიკაში. ცალკეული საზოგადოებების ქრისტიანიზაცია არ ამტკიცებს, რომ მთელი ხალხი ერთდროულად ქრისტიანობას აღიარებდა. ცნობილი ტხაბა-ერდის ტაძარი თანამედროვე ინგუშეთში მდებარეობს და არა ჩეჩნეთში. როგორ გავრცელდა ისლამი. მნიშვნელოვანი გზები იყო კავშირები მუსლიმ მეზობლებთან, უპირველეს ყოვლისა დაღესტანთან: ვაჭრობა, სწავლა, ქადაგება და სოფლის თემების კონტაქტები. მკვლევარები ადრეული ეტაპების სხვადასხვა დათარიღებას განიხილავენ. მასობრივი გავრცელების შესახებ ნაშრომებში განსაკუთრებით გამოიყოფა XVI საუკუნის ბოლო და XVII საუკუნე, თერმაოლისა და ბერსა-შეიხის მოღვაწეობა. პროცესი არათანაბრად მიმდინარეობდა და მთის საზოგადოებებში მოგვიანებითაც გაგრძელდა. ყველა ჩეჩნის მოქცევის მეცნიერულად დადასტურებული ერთიანი თარიღი არ არსებობს. XVIII და XIX საუკუნის პირველი ნახევარი. შეიხ მანსურის ქადაგება და იმამატის ორგანიზება ხელს უწყობდა ისლამური საზოგადოებისა და შარიათის ინსტიტუტების განმტკიცებას. ეს იყო უკვე დაწყებული ისლამიზაციის ახალი ეტაპი. ადგილობრივი ჩვეულებები, ადათი და რელიგიური სამართალი შეიძლებოდა ურთიერთქმედებდეს და ეწინააღმდეგებოდეს კიდეც. საზოგადოების პოლიტიკური მონაწილეობა იმამატში ავტომატურად არ აღწერს თითოეული მცხოვრების პირად რელიგიურობას. სუნიზმი, მაზჰაბი და სუფიზმი. ჩეჩნურ რელიგიურ ტრადიციაში ჭარბობს შაფიიტური მაზჰაბის სუნიტური ისლამი. მაზჰაბი სამართლებრივი სკოლაა, ხოლო ნაქშბანდია და კადირია ისლამის შიგნით სუფიური საძმოები არიან. ეს ცნებები რელიგიური ცხოვრების სხვადასხვა დონეს განეკუთვნება. ვირდი აღნიშნავს გარკვეული სულიერი მოძღვრის მიმდევართა წრეს; მისი ავტომატურად გაიგივება თაიპთან შეუძლებელია. კუნთა-ჰაჯი და კადირია. მოლოცვის შემდეგ კუნთა-ჰაჯი კიშიევი ავრცელებდა კადირიულ სწავლებას; განსაკუთრებით შესამჩნევი მისი გავლენა 1860-იანი წლების დასაწყისში გახდა. მისი ქადაგება ზნეობრივ სრულყოფას ომის გაგრძელებაზე უარის თქმას უკავშირებდა. მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა კოლექტიურ ზიქრს, ღმერთის ხსენებას. მოძღვრის დაპატიმრებამ და გადასახლებამ მიმდევართა თემების არსებობა არ შეწყვიტა. მისი დაბადების წელი სამეცნიერო ლიტერატურაში სხვადასხვაგვარადაა მითითებული. საბჭოთა პერიოდი და აღორძინება. ანტირელიგიური პოლიტიკა ზღუდავდა სამღვდელოებისა და რელიგიური დაწესებულებების მოღვაწეობას. ამასთან, რწმენის ოჯახური გადაცემა და სუფიური კავშირები შენარჩუნდა, მათ შორის დეპორტაციის დროს. 1980-იანი წლების ბოლოდან დაიწყო ღია რელიგიური აღორძინება. 1990-იან წლებში გაძლიერდა აგრეთვე კამათი რელიგიურ ნორმასა და სხვადასხვა მუსლიმური მიმართულების ურთიერთობაზე. მათი წარმოდგენა ცალკეულ ხალხებს შორის განსხვავებად შეუძლებელია. რწმენა დღეს. ისლამი რჩება მრავალი ჩეჩნის კულტურული და საზოგადოებრივი ცხოვრების მნიშვნელოვან ნაწილად. ნამაზი, რამადანის მარხვა, ურაზა-ბაირამი და კურბან-ბაირამი მუსლიმური პრაქტიკის საფუძველს შეადგენს; სუფიურ თემებში შენარჩუნებულია ზიქრი და მოძღვრების თაყვანისცემა. ეთნიკური კუთვნილება ავტომატურად ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული ადამიანის შეხედულებებს. მორწმუნეთა პროცენტი ეთნიკური აღწერის მიხედვით აქ არ მოცემულა: ის რელიგიურ პრაქტიკას არ ზომავს.