Сомих

Чырыстон динмæ размæйы диндзард. Материалты ном кæнынц Арамазд, Анаит, Ваагн, Михр æмæ æндæр хуыцæуттæ. Культты тыххæй æрмæстдæр V æнусы чырыстон авторты уацмыстæ æмæ археологийæ ис; уыдон æмæ æндæр æрмæстдæр иумæ кæсын хъæуы, уымæн æмæ фæстæдæр радзырд рагон æгъдауы æвдисæн нæу. Бынатон, ирайнаг æмæ эллинистон бастдзинæдтæ. Диндзард иу кæнынц бынатон традицитæ æмæ æддаг æндавтæ. Хуыцæутты нæмттæ æмæ нывтæй хай ирайнаг дунимæ баст сты, иннæтæ та грекъаг хуыцæуттимæ æвæрд æрцыдысты. Æппæт чырыстон динмæ размæйы практикæтæ иу ивгъуыд системæмæ æрæмбырд кæнын нæ бон у. Хуыцæуттæ æмæ кад кæныны бынæттæ. Джеймс Расселл Арамаздыл кæсы сæргълæууæг хуыцауыл, Анаитыл та сæйраг кад кæныны хуыцаутæй иуыл, Михры та ирайнаг Митрæйы традициимæ бастæй. Локалон культтæ æмæ сæ эллинистон æвæрдтæ ивта сты; чырыстон авторты æвдисæнтæ историон критикæ домынц. Паддзахы уазалы динмæ размæ. Чырыстон æхсæнадтæ æмæ хъусынгæнинæгтæ официалон дин райсыны размæ фæзындысты. Сириаг æмæ грекъаг æвзæгты дунимæ бастдзинæдтæ стыр роль ахстой чырыстон динæй рагондæр хæлиуы. Апостолон предание. Сомихаг аргъуан йæ апостолон равзæрд баст кæны Фаддей æмæ Варфоломейы хъусынгæнинæгтимæ. Уый аргъуаны предание у; æй хъæуы хицæн кæнын хæдбарæй датæгонд документтæ æмæ археологион æвдисæнтæй. Григорий Просветитель æмæ Трдат III. Паддзахы хицауады динмæ рацыд баст у Григорий Просветитель æмæ паддзах Трдат III-имæ. Традиционæй æвдисынц 301 азы; иртасджытæ дзурæг сты IV æнусы райдайæны фæстæдæр датæты тыххæй дæр, уыдонимæ 314–315 азты. Паддзахадон уынаффæ нæ нысан кодта, æмæ æппæт цæрджытæ иуахæмы динмæ рацыдысты. Агафангелы куыд кæсын. Роберт Томсон «Историйы» зындгонд сомихаг редакци V æнусы дыккаг æрдæгмæ æввахс кæны. Текст иу кæны хицæн преданитæ æмæ житион мотивтæ; радзырдгæнæджы дзырд йæхи æвдисæн кæй у, уый йæ IV æнусы райдайæны рацыды æмрæстæгон запись нæ кæны.Сириаг æмæ каппадокиаг бастдзинæдтæ. Иртасджытæ хицæн кæнынц сириаг хуссарæй рагон хъусынгæнинæгтæ æмæ фæстæдæр Каппадокиаг Кесариимæ бастдзинæдтæ. Дин радтын, епископты сфидар кæнын æмæ тæлмацтæ бирæ культурæон æвзæгты фæрцы райстой. Ног дин куыд хæлиу кодта. Чырыстондинад бахаста аргъуаны иерархийы саразын, ахуыр кæнын, аргъуантæ аразын æмæ æхсæнадон æгъдæутты ивын. Уый фæлтæртæ дæргъы адарддæр кодта æмæ йæ ныхмæлæууæд дæр уыд. Паддзахы динмæ рацыды датæ нæ бон у нымайын æппæт раздæры динтæ фесæфты датæйыл. Алфавит, тæлмацтæ æмæ моладзандонтæ. Фыссынад саразын 405–406 азты æввахс байда кодта Номыстæг тæлмац кæнын æмæ оригиналон тексттæ саразын. Месроп Маштоцы, католикос Саакы æмæ сæ къорды куыст сомихаг æвзагыл динлитературæмæ æфтуан фæрæзтæ бахæссын кодта. Рукописæй мыхуыргонд чиныгмæ. Амстердамы 1666 азы рацыд фыццаг æххæст мыхуыргонд сомихаг Библи, йæ саразæг уыд Воскан Ереванци. 1733 азы Мхитар Себастаци Венецийы ног рауагъд мыхуыр кодта. Диаспорæйы чиныгонд центртæ ахуырад æмæ диндзард æххуыс кодтой. Сомихаг апостолон аргъуан. Уый хауы рагон скæсæйнаг, кæнæ ориенталон православон, аргъуантæм. Райсы фыццаг æртæ Æппæтдунеон соборы æмæ нæ райсы 451 азы Халкидоны собор. Йæ динхъуыды хъæуы æвдисын йæхи историон контексты, æндæр православон юрисдикцитимæ æнæнхъæлæджы æмхуызон кæнгæйæ. Аварайр æмæ динравзард. V æнусы растад æмæ 451 азы хæст баст сты Сасанидаг хицауады зороастризм чырыстон Сомихмæ æрбакæныны фæлпыттимæ. Хæстон фæхæрст æмæ фæстæдæр динмæ гæсгæ цæстуарзондзинад хицæн нысаниуæгтæ ис; фæстæдæр радзырдтæ хæсты нысаниуæг бæлвырд статистикæйы хуызæн кæсын нæ хъæуы. Двинæйы собортæ. Фыццаг собор датæгонд у 505/506 азы, дыккаг та иртасæнты æвæрд æрцыд 552, 554 кæнæ 555 азмæ. Дыккагимæ баст кæнынц Халкидоны фæхæрст æмæ сомихаг календарь райсын. Аргъуаны позици этаптæй фæзынд, æмæ 451 азы иу уынаффæйæ нæ фæци.Аргъуаны центртæ æмæ фæдондзинад. 1441 азы католикосат Эчмиадзины ногæй сфидар æрцыд; уый нæ нысан кодта, æмæ Киликийаг католикосат фесæфта. Аргъуаны центрты истори æвдисы цæрджыты ралидз æмæ политикон ивдтытæ. Сомихæгтæ-католиктæ. Католикон бастдзинæдтæ æмæ æхсæнадтæ XVIII æнусмæ размæ уыдысты. 1742 азы папæ Бенедикт XIV сфидар кодта Авраам Ардзивяны патриархон куыст. Сомихаг католикон аргъуан хъахъхъæны сомихаг æгъдау æмæ Ромимæ бастдзинады ис. Евангелион æхсæнадтæ. Сомихаг евангелион аргъуан равзæрд Константинополы 1846 азы динног кæныны змæлд, Библи иртасын æмæ миссионерон бастдзинæдты контексты. Йæ фæстæдæр истори баст у Æввахс Скæсæны, диаспорæйы æмæ Сомихы æхсæнадтимæ. Ислам æмæ идентичностты хицæндзинад. Хемшинаг, кæнæ хамшенаг, æхсæнадты истори бахаста исламæ рацыд, сомихаг æвзагыл дзурæг æвзæгтæ æмæ хицæн хиравзардтæ. Æппæт хемшинтæ мусульмантæ кæнын кæнæ сæ æппæтæн иу нырыккон этникон идентичност æвæрын нæ бон у. Х. Симоняны редакцимæ гæсгæ зонадон æмбырдгонд æмæ æвдисы уыцы хицæндзинад. Дин абон. Апостолон аргъуан культурæон мысынады хицæн бынат ахсы, фæлæ сомихæгты ’хсæн ис католиктæ, протестанттæ, æндæр зондахасты минæвæрттæ æмæ æнæдин адæймæгтæ дæр. Сомихы Конституци сфидар кæны динорганизациты сæрибардзинад æмæ сæ паддзахадæй хицæндзинад. Адæммæ хауын йæхæдæг адæймаджы дин нæ равзары.