← Ерриг къаьмнаш
Къилбаседа Кавказ · Адыгей
Адыгаш (чергазаш)
Адыгэ
Адыгаш, чергазаш: адыгейхойн, къабардихойн а, шапсугийн а истори, меттанаш а, оьздангалла а. Историн тайпанаш, динан Ӏадаташ, Кавказан тӀом, диаспора а, шерашкара низам а, материалаш а.
Лагонакан лам: Ӏаламан ландшафтийн суьрташца сурт · иллюстраци
Мотт
Адыгейн а, къабарди-чергазийн а меттанаш
Доьзал
Абхазо-адыгейн доьзал, адыгейн га
Барам
Бараман категореш; дуьненахь цхьатерра жамӀ дац
Истори
Йукъара цӀе а, хӀинцалера цӀераш а. Адыгэ адыгаш, цара шайх олуш йолу йукъара цӀе, уьш черкесаш а олуш билгалбоху. ХӀинцалера цӀераш адыгейш, къэбэртойш, черкесаш, шапсугаш вовшахкхетта, амма тӀех чӀогӀа ца нислуш йолу идентичностан тӀегӀанаш гойту. 2022 шеран Ӏилманан монографи тӀехь уьш цхьаьна карайо. ХӀокху агӀоно шуьйра адыгейн йукъараллах лаьцна ду, Адыгейн Республикин бахархойх бен а ца лаьцна.
Малхбузен а, малхбален а Черкеси. Къилбаседа-Малхбузен Кавказан историн йукъараллаш меттаца, махлелорца а, оьздангаллица а вовшахкхетта хилла, амма цара даим цхьа пачхьалкх ца кхоьллина. Къэбэрда адыгейн дуьненан малхбален дакъа хилла; малхбузен йукъараллехь шайн политикин тобанаш хилла. Историн дозанаш хӀинцалера республикашка механикин кепара ца дехьадало.
Тайпанаш а, социалан хӀоттам а. Абадзехийн, бжедугийн, шапсугийн а, кхечу тобанийн а цӀераш историн йукъараллаш билгалйо, цхьа тайпа билгалйоккхуш яц. Элан латтанаш а, гуламан доккха роль йолу йукъараллаш а цхьаьна хилла. «Аристократин» а, «демократин» а олуш йолу билгалдаккхараш хӀинцалера демократи ца гойту, тобанашна чухулара башхаллаш а ца дӀайоху.
Лулахойца йолу йукъаметтигаш. XVI а, XVIII а бӀешерийн дипломатино адыгейн урхалчаш Москохан пачхьалкхца, ГӀирмаца а, Османан империца а вовшахтухуш хилла. Барташ хийцалуш хилла; цхьа элан барт цхьаьна хенахь массо адыгейн йукъараллашна сацам бара аьлла ца гойту.
ТӀом а, ницкъаца арадахар а. XIX бӀешерахь Кавказ Россо дӀалацарца нах беха меттигаш хӀаллакйар а, бахархой арабахар а хилла. Къилбаседа-Малхбузен Кавказехь тӀом 1864 шарахь чекхбалар Османан импери чу массо арадахарца, нах хӀаллакхиларца а, Даймохк дайарца а доьзна. И хиламаш массо а шен лаамца миграци тӀе ца йоккху.
Диаспора а, юхаверзар а. Адыгейн йукъараллаш Туркойчохь а, Генара Малхбалехь а кхолладелла, тӀаьхьа кхечу мехкашкахь а. Документаш гойту XIX бӀешеран чаккхенгахь а, XX бӀешеран йуьххьехь а кхалхархой Кавказе юхаверза гӀерташ хилар, административан новкъарлонашна тӀехула. ХӀокху тӀехь массо а дуьненан диаспоран барам цхьа бакъ долу терахь ца ло.
XX бӀешере а, хӀинцалера зама а. Советийн автономеш, ишколин дешар, литература а, оьздангаллин учрежденеш а йукъараллин дахаран кепаш хийцина. Тахана мотт Ӏалашбар доьзалан дӀадаларх, ишколах а, къамелан хьолех а доьзна, диаспорехь а. Этникин принадлежность, гражданалла, мотт а, динан харжар а къаьстина лору.
Историн тайпанаш а, тобанаш а
«Тайпа» бохучу дешан маьӀна муха кхетаде. Историн литературехь адыгийн мехкан а, субэтносан а тобанаш оцу дешаца олу. Церан хӀоттам, бартхойн союзаш а, цӀераш а хийцалуш хилла; тайпа туьпан, цӀийнан я таханлерачу республикин тӀехула ца хуьлу. Материалашкахь тобанийн дукхалла тайп-тайпана ю, цундела цхьаъ бен доцу билгалдина могӀам ца хила тарло.
Абадзехаш. Малхбузен адыгийн доккхачу тобанех цхьаъ; абадзехийн диалектан Ӏадат ларъеш ю, масала, диаспорехь.
Бжедугаш. Малхбузен адыгийн тоба, Адыгейхь дийна диалектан Ӏадат долуш.
Шапсугаш. Ӏаьржа хӀордан а, Кубаньйистан а йисттерачу декъаца доьзна. Шапсугийн диалект Кавказехь ларъеш ю; таханлера идентичность историн политикин бартца бен ца чекхйолу.
Натухайхой. Малхбузен адыгийн доккха йукъаралла, историкаш абадзехех а, шапсугех а цхьаьна къастош йолу.
Темиргоевхой, я чемгуйш. Церан диалектца дукхах дерг адыгейн литературин мотт кхолладалар доьзна.
Бесленеевхой. Историн адыгийн тобанех цхьаъ; материалашкахь уллорачу цхьаьнакхетаршкара къастош карайо.
Кабардинхой. Малхбален адыгийн йукъаралла, историн Кабардица доьзна. Таханлера цӀе а, историн политикин латтанаш а цхьатерра ца хуьлу.
Хатукайхой, жанеевхой, мамхегаш, махошевхой. Историн могӀамашкахь шайна йукъахь хьахайо; йукъаралла кӀелъяккхар я хийцар цунах доьзалан дагалецам дӀадалар ца хуьлу.
Егерухайхой, адамиевхой, шегакаш, хакучаш. Гойту шуьйра могӀамаш шайн-шайнахь шийтта цӀерийн популярни схемин тӀехула хилар. Тоба къасторан тӀегӀа муьлххачу муьре а, автор а тӀедоьзна ду.
Убыхаш: башха кхетам. Культурин а, историн а аггӀор адыгашца чӀогӀа доьзна, амма шайн мотт хилла. Уьш йукъара черкесийн могӀамашка йукъатохарца оцу шайн-шайнахь хилар къайладаккха ца деза.
Мотт
Адыгейн а, къэбэртойн-черкесийн а меттанаш абхазо-адыгейн доьзалан адыгейн га чура гергарло долу меттанаш ду. Адыгейн литературин мотт дукхаха дерг темиргоевн диалект тӀехь бу. Бжедугийн а, шапсугийн а меттанаш дахарехь лелаш ду; абадзехийн къамел историн мехкал диаспорехь дика гойту.
Къэбэртойн-черкесийн меттан шен литературин норма а, йозанан истори а йу. ХӀинцалера кириллица 1936 шарахь йукъайаьккхина, адыгейн меттан 1938 шарахь. Цул хьалха кхечу графикин системераш лелош хилла, царех арабан а, латинан а.
Убыхийн мотт къаьстина мотт хилла, убыхаш дукхаха берш адыгейн меттанаш а хууш хилахь а. Оьздангаллин историн гергарло цуьнан къэбэртойн я шапсугийн диалект ца йоккху. Лавровн монографин меттан классификацих лаьцна тиллина терминологи кхоллаяларан хан лоруш хила еза.
Мотт буьйцурш а, этникин барам а тайп-тайпана гайтамаш. Мотт Ӏилманан институтан статистика хӀокху тӀехь 2010 шеран хьарамца йоьзна йу.
Дин а, динийн истори а
Меттига динаш. Дуьненан динаш даржарца, Ӏаламца, бахамца а, юкъараллера дахарца а йоьзна меттигерчу культаш а, Ӏадаташ а хилла. ТӀаьхьара этнографин тептарша тайп-тайпанчу тобанийн эзар шарахь хилла цхьаъ а, хийцалуш доцу дина карладаккха Ӏалашо ца ло.
Юккъера бӀешерашкара керсталла. Керсталлин зӀенаш Ӏаьржа хӀордан йистера а, лулара Кавказан юкъашкахула а кхолладелла. Византин, Абхазин а, Аланин а Ӏаткъам, тӀаьхьа Генуян колонешца долу зӀенаш тайп-тайпанчу муьргашкахь а, тайп-тайпанчу мехкашкахь а лелаш хилла. Килсан институташ даржар меттигерчу Ӏадаташ дӀайовларг ца гойтуш хилла.
Ӏадатийн цхьаьна хилар. Цхьа заманара некъахой адыгийн юкъараллин динах тайп-тайпана йаздина. Иза кхетадо динан хьал цхьатерра ца хиларца а, меттигерчу ойланаш керсталлин а, бусалбаллин а практикашца цхьаьнадаларца а. И сурт кхетам кхин а чолхе ду кхаа чӀогӀа къаьстинчу муьрийн тӀаьхьа-тӀаьхьа хийцаяларх.
Ислам даржаран некъаш. Керлачу заманан хьалхарчу муьрехь боккха роль ловзийна ГӀирман ханаллаца а, Османан империца а долчу зӀенаш, хьехамчаш, махлелор а, меттигерчу элийн зӀенаш а. Ислам тӀеэцар мел-мел хилла: Ӏедалхочун политикин сацам цхьаъ а ца хилла массо а эвла цхьаьна тӀеэцаран.
XVIII а, XIX а бӀешераш. Ислам тайп-тайпанчу сихаллица чӀагӀделла. Кавказан тӀеман муьрехь бусалбаллин нормаша тӀетуху цхьаьнатохаран маьӀна делла. Малхбузен юкъараллин а, Кхабардан а динан истори цхьаъ юкъара терахьца билгалъяккха ца еза.
Суннийн Ӏадат. Адыгийн коьрта историн исламан Ӏадат суннийн ду, дукхах дерг хьанафийн мазхьаб. Иза тӀеэцар массо а стагана ша-шех тӀедожа ца деза. Маьждигаш, синмехаллин дешар а, доьзалан Ӏадаташ а динан дахаран тайп-тайпанчу агӀонаш ю.
Хьабзэ а, дин а. Адыгэ хьабзэс шена чулоцу Ӏадаташ, къамелан нормаш, ларам а, юкъараллин лелар а. Иза шариатца цхьаъ яц, массо а адыгийн цхьаьна динан нийса цӀе а яц. Ӏилманан литературехь а къаьста адыгагъэ эхь-бехк а, цуьнан гайтаран этикетан кепаш а.
Православин адыгаш. Православин кхабардийн юкъараллин истори йоьзна, царна юкъахь, Моздокца а, XVIII бӀешеран кхалхаршца а. Иштта юкъараллаш хилар гойту адыгийн идентичност цхьаьна дине тӀе ца оьгуш хилар.
Советийн мур. Советийн дина дуьхьалонан политико дозатухуш хилла динан учрежденеш а, юкъараллин практика а. Доьзалан а, меттигерчу Ӏадаташ а тайп-тайпана Ӏалашделла; дуьненан культура масийтта чкъоьран дахаран коьрта дакъа хилла.
СССР йоьхначул тӀаьхьа. Дина болх а, динах а Ӏадатех а йолу къамел а юха а болабелла. Полевин талламша гойту бусалбанаш, тайп-тайпанчу некъийн керстанаш а, дуьненан позицеш а. Хьалхарчу шерашкара меттигерчу хаттарш тахана массо а адыгийн а, диаспорин а статистика санна ца гойту.
Таллуш долу хаамаш
Мотт
- Адыгейн а, къэбэртойн-черкесийн а меттанаш абхазо-адыгейн доьзалан адыгейн га чу йогӀу.
- Адыгейн кириллица 1938 шарахь йукъайаьккхина; къэбэртойн-черкесийн кириллица 1936 шарахь.
Декъар а, барам а
- Адыгейн йукъараллаш Кавказехь а, кхечу мехкашкара диаспорехь а Ӏаш бу. XIX бӀешерара кхалхар дукхаха дерг ницкъаца хилла.
Оьздангалла а, дахар а
- ТӀаьхьенан реестро документаци йо шичепщин кхолларан а, циновкаш дешан а.
Истори
- Адыгейн тобанийн историн могӀамаш хенаца а, къасторан принципаца а къаьста.
- Къилбаседа-Малхбузен Кавказехь Кавказан тӀом 1864 шарахь чекхбаьлла.
ДӀасадекъа хронологи
Юкъара бӀешераш
Ӏаьржачу хӀордан бердан керстанан зӀенашКилсан Ӏаткъаш тайп-тайпанчу лулахойн центрашкахула даьржира; меттигерчу Ӏадаташ дӀахьуш хилла.XIII–XV бӀешераш
Генуян колонешца долу зӀенашКатоликийн миссеш бердаца керстанан хиларан цхьаъ некъ хилла.XVI–XVIII бӀешераш
Малхбузен Черкесин а, Кабардан а вовшахкхетаршМатериалашкахь дуьйцу тайп-тайпанчу урхаллин кепаш йолу масех территорин тобанах лаьцна.XVI бӀешо
Масех агӀора дипломатиАдыгийн урхалчаш Москохца, Кърымца а, Османийн империца а юкъаметтигаш лелош хилла.Керлачу хенан юьхь
Ислам дӀасадаржаран тӀаьхьа-тӀаьхьаХуьйцар а, арахьара зӀенаш а динан хьоле хийцамаш бира, амма массо а юкъараллаш цхьана хенахь ца тешабира.XVIII бӀешо
Кабардан динан дахарехь хийцамашИсламан институташ чӀагӀлуш хилла; меттигерчу Ӏадаташ а, керстанан юкъараллаш а дӀахьуш хилла.1763 шо
Моздок гӀап йилларОцу меттигехь кхоллалора православин кабардинхойн кхалхархойн а, керлачу дозан центра а истори.XVIII бӀешеран чаккхе а, XIX бӀешеран йуьхьиг а
Юкъараллин урхаллин тайп-тайпан кепашЭлан меттигаш а, гуламан роль чӀогӀа йолу юкъараллаш а тайп-тайпан некъашца кхиира.XIX бӀешеран хьалхара дакъа
Ногмовс дийцарш гулдо а, мотт Ӏамо аСерлошаран болхо шайн истори талларан хьалхара йозанан бух кхоьллира.XIX бӀешо
Кавказан тӀомИмперин тӀеман дӀаяхар адыгийн юкъарлонийн бахархойн дарж а, бахаман гӀуллакх а хийцамаш бира.1858–1864 шераш
Толамбаран тӀаьххьара мурТӀом а, бахархойн ницкъала дӀакхалхар а бахьнехь историн мехка тӀехь бахархой катастрофалла охьадаьлла.1861 шо
«Адыгейн къоман истори» зорба тохарШора Ногмовн болх веллачул тӀаьхьа зорба тоьхна; редакцин тӀетохаршца юха а зорба тоьхна.1864 шо
Къилбаседа-Малхбузен Кавказехь тӀом чекхбаларДукха бахархой дӀакхалхар а, нах хӀаллакхилар а историн дагахьаман юкъара лазам хилла.XIX бӀешеран шолгӀа дакъа
Дозанал арахьара юкъарлонаш кхолладаларДӀакхалхархой Османан имперехь шайн дахар дӀахӀоттийра; диаспоран лаьтта меттигаш кхолладелира.XIX бӀешеран чаккхе а, XX бӀешеран йуьхьиг а
Кавказе юхадовла гӀертарАрхиваш тӀехь дӀаяздина дӀакхалхархойн юхадовла дехарш а, администрацин новкъарлонаш а.1891 шо
Ногмовн болх юха а зорба тохарБилгалдахаршца а, биографицица а зорба тохар адыгийн историографин кхиар гойту.1910 шо
Музейхь циновкаш гулдарА. А. Миллеран экспедицис Кубански областан эвланашкара сурсаташ эцна.1921–1922 шераш
Кабардин автономи кхолладаларАдминистрацин хӀоттам хийцалуш хилла; 1922 шарахь Кабардино-Балкарски автономин область кхоллаелла.1922 шеран 27 июль
Адыгийн автономи кхолладаларХӀара терахь керла администрацин хӀоттамца доьзна ду, къам кхолладаларца дац.1920-гӀа шераш
Ишкол а, керла абаташ аНенан меттанашкахь дешар шорлуш хилла, зорба а, йозанан оьздангалла а кхиош хилла.1923 шо
«Адыгэ макъ» газетМукъаза зорба адыгейн литературин меттан ладаме меттиг хилла.1924 шо
Кабардин латинан йозаКерлачу графикехь дешаран а, литературин а зорбанаш арахоьвлуш хилла.1936 шо
Кабардино-чергазийн кириллицаКерла абато латинан бух хийцина; тӀаьхьа цуьнга хийцамаш бина.1937 шо
Адыгейн драматически театрПрофессионалан сцена литературин меттан кхиоран гӀирсех цхьаъ хилла.1938 шо
Адыгейн кириллицаКириллицин бух тӀехь йоза чудаьккхина, иза хийцамашца тахана а лелаш ду.Советийн мур
Дин дахаран новкъарлонашДин дуьхьалонан политика юкъараллин гӀиллакх хийцира; доьзалан Ӏадаташ цхьатерра ца Ӏаш дисира.1948 шо
Тембот Керашевн прозин къобалдарЯздархочо «Ирс боьду некъ» романна пачхьалкхан совгӀат делла.1974 шо
Нартийн эпосан академически зорбаАдыгийн турпалаллин эпосан тексташ а, гочдарш а Ӏилманан билгалдахаршца арадевлла.1990 шо
Адыгийн циновкин исбаьхьаллин жайнаЗамудин Гучевн болх пхьола дӀаяздар а, дӀалуш а дакъа хилла.1991 шеран 3 июль
Адыгей республика хиларЗаконо РСФСРан хӀоттамехь йолчу автономин областан статус хийцина.1995 шеран 10 март
Адыгей Республикин КонституциРеспубликин бакъонан статус чӀагӀйина, пачхьалкхан меттанех лаьцна хьал а юкъатоьхна.2010-гӀа шераш
Таханлера диналла ӀаморАренашкара материалаш гойту динах, къоман оьздангаллех а, дуьненан дахарех а тайп-тайпана уьйранаш.2022 шо
Академин монографи «Адыгаш»Талламан институтийн цхьаьна арахецар адыгейхой, кабардинхой, черкесаш, шапсугаш ло.2023 шарахь дуьйна
Циновкаш деш ӀаморХалкъан культурин центр пхьарлин говзаллаш дӀалуш курсаш кхуллу.
Кухни
Щипс а, пастэ а
Щипс иза соусашна тоба ю, цуьнан меттигерчу кепаш а ю. Пастэ кӀоьра каша леладо цуьнца. Адыгейшна, кабардиншна а, шапсугшна а цхьаъ рецепт яц.Шуран культура
Нехча а, шуран сурсаташ а даарехь лараме меттиг дӀалоцу. Историн рацион бахаман а, шеран заманан а тӀехьа хилла; Ӏидан стол массо а доьзалан дегӀан меню гойтуш яц.Хьалжи а, доьзалан рецепташ а
Бепиган сурсаташ, царна юкъахь нехчан юкъ тӀехь долу а, тайп-тайпанчу меттигерчу кепашкахь кечдо. Таханлерачу ресторанан агӀо историн цӀеран столах къаьста.
Адаташ а, гӀиллакхаш а
Адыгагъэ а, хабзэ а
Талламашкахь къастош ю адамалла, ларам, хьекъал, майралла а, сий а. Иза этикин идеал ю, амма массо а стаган цхьатерра леларх лаьцна тӀехдиллар яц.Хьаша а, тӀаьхьенийн юкъаметтигаш а
Хьаша ларор, мотт баккхаран низам а, лараме агӀо а нахана юкъахь долу юкъаметтигаш нисдо. Этикет юкъараллин хьолеца хийцало; цуьнан историн сурт современни бакъонашна метта хӀотталуш яц.Ловзаран юкъаметтигаш
Ловзаро вовшахтухура доьзалан къамелаш, хьашийн этикет, музыка а, хелхаран джэгу а. Кепаш а, лелоран рогӀе а тобанашкахь къаьсташ хилла.
Бедар
Газырницаш йолу боьршачу стеган черкеска, бешмет, доьхк а, коьртан тӀехьара а цхьаъ вевзаш йолу духарг комплекс ю. Цуьнан элементаш лулахойн а юкъе даьржина: черкеска ширачу сурт тӀехь стаган этносан принадлежность билгалъяккха тоьуш йолу билгало яц.
Зударийн Ӏидан духарга юкъахь яра деха коч, доьхк, кечаш а, коьртан тӀехьара а; деталаш меттигах, хенах а, бахамах а доьзна дара. Музеян предмет сурт тӀехь дӀаяздан еза цуьнан схьадалар а, хан а гойтуш, ткъа таханлера сценин костюм ширачу дахаран духаргах къасто еза.
Хелхарш
Зафак
Шина стаган хелхар малхбузен адыгийн ловзаран джэгухь вевзаш ю. Цуьнан кхочушъяр партнёрийн юкъаметтиган а, горан меттиган а бакъонашца нисло.Удж
Горан хелхар Ӏидан юкъаметтигашкахь лараме меттиг дӀалоцу. Ловзарийн сурташкахь хелхарийн рогӀехь цуьнан меттиган тайп-тайпан кепаш ю.Исламей а, меттигерчу кепаш а
Шапсугийн ловзарашна шайн хелхарийн вовшахтохар дӀаяздина. Массо а адыгийн хелхарш цхьаъ номер тӀе «лезгинка» олучу юкъара сценин цӀарца дало мегар дац.
Музыка
Шичепщин иза ламастан дечиган гӀирс ю. Дечиган пӀендашна а, гӀирсна а историн агӀора говран чо лелийна; цуьнан кечдар дечиган, тӀеттӀадахаран а, строян а хаар деза. ТӀаьхьенан реестро дӀаяздо пӀендархой, кхочушдаран дӀаяздарш а, говзалла дӀалуш долу а.
Нартийн эпос вовшахтуху дийцар, поэзи а, кхочушдаран ламаст а. Сосруко, Сатаней а, кхин а персонажаш эпикан дуьненах ю. Эпос культура Ӏамош лараме ю, амма иза бакъдерг дӀаяздина летопись санна ца доьшу.
Пхьархалла
Публийн циновкаш
Орнаментан циновкаш диттан а, буцан а сурсатех кӀадица деш ду. Уьш дахаран меттигашкахь а, Ӏадаташкахь а лелийна; говзалла хьехархочо дешархочунна дӀалуш ю.Духарга а, декоративни болх а
Духарга тегар, цуьнан кечдар а, кечаш яр а костюман историца доьзна ду. Предметан атрибуци музеян сурт тӀехь дӀаяздар деза, орнаментан тералла бен ца оьшу.Музыкин гӀирсаш яр
Шичепщин пӀендархочун балха юкъахь ю корпус, дечиган пӀендаш а, гӀирс а кечдар. Таханлера пӀендархой а, кхочушхойн дӀаяздарш а оцу технологи Ӏалашъярехь гӀо до.
Дагалецаме меттигаш
Адыгейн Республикин къоман музей
Майкоп, Советски, 229. Музеян гуламаш предметан атрибуцица истори а, материалан культура а Ӏамо таро ло.Тембот Керашеван литературин музей
Майкопехь йолу мемориалан квартира йаздархочунна а, адыгейн литературин историнна а лерина ю.Кабарда а, Прикубанье а
Историн бахаман областаш адыгийн историн тайп-тайпанчу этапашца доьзна ду. Церан дозанаш а, политикин вовшахкхетарш а хенаца хийцалуш хилла.Ӏаьржачу хӀордан берд
ХӀордан бердаца долу адыгийн юкъараллаш шайн меттигерчу ламасташ Ӏалашйина. Шапсугийн мотт Краснодаран крайн эвланашкахь дӀахьо.
ЦӀераш
Боьршанаш
- Пшимаф (адыгейн; ирс долу эла)
- Шумаф (адыгейн; ирс долу говрахо)
- Тугуж (адыгейн; борз)
- Саусрыко (адыгейн, нартийн)
- Тотреш (адыгейн, нартийн)
- Тхаишау (адыгейн)
- Афамгот (адыгейн; лаьа бер)
- Абрег (адыгейн)
Зударий
- Гошмаф (адыгейн)
- Гошдах (адыгейн)
- Гошнаг (адыгейн)
- Мазаг (адыгейн)
- Мезгуаш (адыгейн)
- Наго (адыгейн)
- Нахдаха (адыгейн)
- Надах (адыгейн)
Нах а, оьздангаллин иэс а
Шора Ногмов
Серлошархо, дийцарийн гулдархо а, меттан талламхо а. Цуьнан «История адыхейского народа» историографин лараме хӀоллам ю; дийцарийн хаамаш кхечу независими материалашца вовшахтоха деза.Тембот Керашев
Йаздархо, къоман прозин кхиар фольклорехь долчу безамца вовшахтоьхна. Историн романаш а, повесташ а исбаьхьаллин произведенеш ю.Замудин Гучев
Циновкийн пӀендархо а, талламхо а, музыкин гӀирсийн пӀендархо а. ТӀаьхьенан реестро дӀаяздо цуьнан хьехарехь а, говзалла Ӏалашъярехь а долу дакъа.
Медиа
Суртан галерей
Иллюстрацеш порталан кхоьллина, уьш документальни сурташ яц.